NieuwLicht Onderzoekt: Schoonheidsidealen

“Ach, heb je slecht geslapen…?” “Kind, je bent zo veel mooier!” Afgelopen week deden twee NieuwLicht-redacteuren een experiment: welke invloed heeft een gedragsverandering op je zelfbeeld? Jonathan leefde een week als fitboy, en Maartje liet haar reallife Instafilters in de kast: ze vertoonde zich zonder make-up in het openbaar…

NieuwLicht Onderzoekt: Schoonheidsidealen

Beauty en brains

Maartje: ‘Ik heb meer kleuren lippenstift dan er maanden in het jaar zijn en kan avonden make-uptutorials op YouTube bingewatchen. Als ik bij De Slimste Mens zou zitten (keep dreaming…) zou ik geheid scoren op vragen over beautyvloggers en -producten.

Toch (en hier volgt een aanname…) zie ik mezelf niet persé als oppervlakkig. Ik heb een (tamelijk) intelligente baan, ben hoogopgeleid en luister zelfs klassieke muziek. Ik bedoel maar…’

BMI

Jonathan: ‘Twee weken geleden kreeg ik de uitslag van een preventief medisch onderzoek. De uitslag was een positieve verrassing: mijn cholesterol, bloedsuikerspiegel, hartritme en meer van dat soort waarden waren allemaal goed! Toch was er één ding waar ik aan moest werken. Iets wat ik zelf ook al wel weet. Mijn BMI is iets te hoog.

Ik moet altijd een beetje lachen om foto’s in de sportschool op Instagram. Mensen die om 21:55 nog een paar gewichten omhoog aan het sjouwen zijn… Mij niet gezien! Toch lijk ik daarin de enige van mijn generatie. Het leven als ‘fitboy’ is zeker niet alleen weggelegd voor oppervlakkige anabolenslikkers: ik kom ze in alle contreien van de samenleving tegen.’

Perfect gestileerde plaatjes

We zien dit verschijnsel bij veel mensen van onze generatie. Sterke, onafhankelijke vrouwen en mannen met diepgang die toch ook veel met de buitenkant bezig zijn. De Instagramprofielen waarop de perfect gestileerde plaatjes met de juiste filter de boventoon voeren maken het al snel duidelijk. Zelf plaatsen we ook liever een goede selfie vanuit de juiste hoek dan een story over de interessante maatschappelijke kwestie waar we research naar doen.

Dus toen we in de redactievergadering nadachten over interessante invalshoeken bij de uitzending over cosmetische ingrepen, kwamen we op een experiment uit. ‘Een stukje ervaringsjournalistiek naar de mensen toe’ om te onderzoeken hoe we over ons eigen schoonheidsideaal denken. Jonathan wilde wel een week het leven van een fitboy proberen en Maartje zou een week make-uploos door het leven gaan.

Redacteur Maartje Nitrauw droeg een week lang geen make-up
Zonder make-up
Redacteur Maartje Nitrauw met make-up
Mét make-up

Zelfbeeld vs. schoonheidsideaal

Het doel van ons experiment is om te onderzoeken hoe je zelfbeeld wordt bepaald door je schoonheidsideaal.

Maartje: 'Sinds ik moeder ben, ben ik me meer bewust van mijn schoonheidsideaal dan ooit.
Ik denk dat mijn dochter een jaar of 2,5 was, toen ik eens een serie gezellige selfies maakte van mezelf met haar. Na afloop scrolde ik door de foto’s en leverde ik hardop commentaar. Op mezelf. “Wat een dikke kop.” “Check die onderkin, niet te doen.” Op hetzelfde moment had ik een ervaring die de meeste ouders zullen herkennen: dat je als het ware uit je lichaam treedt en van een afstandje kijkt naar wat je in vredesnaam aan het aankloten bent als ouder. Ik denk dat ik niet hoef uit te leggen dat ik niet bepaald trots was op mezelf.

Die peuterdochter, met haar guitige dikke wangetjes en heerlijke spekarmpjes, had mij als rolmodel. Ik ben de vrouw naar wie zij opkijkt, en van wie zij leert hoe je van je lijf moet houden. Hoe kan ik dat positief overbrengen als ik niet trots ben op mijn eigen lijf?

Ik herinner me uit mijn jeugd vooral de vrouwen die negatief over zichzelf spraken. Zo weet ik niet anders of: vrouwen doen aan diëten. De een onderwierp zich aan Atkins, en zo deed ik vanaf mijn veertiende al af en toe het zogenaamde Ziekenhuisdieet. Dat klinkt gezond, maar het hield in dat je voornamelijk gebakken tartaartjes en hele kroppen ijsbergsla at.

Maar sinds ik me realiseerde dat het opvoeden van mijn dochter op het gebied van haar zelfbeeld begon bij dat van mezelf, ben ik nogal fan geworden van de ‘body positivity movement’ (of BoPo). #fuckyourbeautystandards, #happinessisnotadresssize en kreten als ‘alle lichamen mogen gevierd worden’: AMEN to that. En ik kan je vertellen: influencers op social media van deze beweging zijn een fijner rolmodel dan de dunne modellen die bang zijn voor koolhydraten en met een boog om chocolade heen lopen.'

Jonathan: ‘Vroeger was ik redelijk fit. Ik voetbalde op een aardig niveau, liet best veel voor mijn sport en had een goede conditie. Tien kilometer hardlopen deed ik met gemak en ik sportte vaker dan dat ik rustdagen nam.

Toen ik iets ouder werd kwam daar een kentering in. Waar deed ik het eigenlijk voor? Ik wilde graag bewijzen dat ik op hoog niveau kon voetballen, maar waarom? Wilde ik het later aan mijn kinderen vertellen? Schommelend in een stoel voor de openhaard, pijp in de mond, krant op schoot? Ik wist zelf eigenlijk ook niet meer waar ik het voor deed en besloot te minderen.

Wat een bevrijding! Van ‘sporten omdat het moet’ naar ‘sporten omdat het leuk is’. Mijn groeiende omvang was het enige nadeel. En tegelijkertijd wel een belangrijk nadeel. Ineens hoorde ik met enige regelmaat opmerkingen over dat ik 'wel wat was aangekomen'. Ineens voldeed ik – qua gewicht – niet meer aan het schoonheidsideaal.'

Bodyposipanda
Bopomeme

Kersenvlaai

Jonathan: 'Nog steeds sport ik redelijk veel. Ik doe het alleen niet voor de Instagramfoto’s. Ik meet de omtrek van mijn biceps niet. Ik drink geen pre-workout of eiwitshakes. Ik sport omdat ik het leuk vind. Een weekje leven als fitboy vond ik best spannend: wordt sporten dan niet teveel een verplichting?

Het antwoord ligt voor mij iets genuanceerder. Ja, sporten is wat mij betreft een beetje te veel een verplichting in zo’n week. Maar aan de andere kant gaf het me ook handvatten om een beetje structuur in m’n leven te krijgen. De prioriteiten waren deze week wel helder – zij het niet helemaal vrijwillig. Daarnaast is het lekker om je fit te voelen. Veel sporten zorgt al snel voor een betere conditie, waardoor ik wel echt lekkerder in m’n vel zit. Eerlijkheid gebiedt te zeggen dat je hiervoor wel wat langer moet sporten dan één week.

De meeste moeite had ik deze week met het eten. Ik ben een Bourgondiër, weet in het EO-gebouw precies waar en wanneer de taartmomentjes plaatsvinden. De eerste dag ging ik al in de mist met een stukje kersenvlaai. Hoe zou een echte fitboy dat oplossen? Extra sporten dan maar! Wéér als verplichting.

Daarnaast moest ik ineens gaan nadenken wat wel en niet mag. Hoe maak je een gezonde lunch? En tussendoortjes, hoe werkt dat dan? Ik red het niet de hele dag op een paar blaadjes sla. De krampachtigheid van het tellen van calorieën vind ik echt verschrikkelijk. Wat dat betreft ben ik blij dat de week er weer op zit.'

Jonathan snoept tijdens challenge voor schoonheidsideaal

Ik ben niet af

Maartje: 'Ik ben niet het type dat 24/7 volgeplamuurd door het leven gaat. Maar ik gebruik make-up wel veel en graag. Het is een reallife Instagramfilter of Photoshop die ervoor zorgt dat je je minpunten net zo kan modereren tot ze veranderen in iets om trots op te zijn. Het zorgt ervoor dat je met een slechte bui jezelf zo kan pimpen tot je weer met zelfvertrouwen in de spiegel kijkt. En dát kon deze week dus net niet.

Natuurlijk was ik ook benieuwd naar de reacties. Als ik die al zou krijgen – want misschien viel het wel niemand op dat ik make-uploos was? Inderdaad waren er buiten kantoortijden weinig mensen met opmerkingen, maar op mijn werk (waar ik werkelijk waar nog nooit zonder mascara en haar hofhouding ben geweest) regende het commentaar. Soms goed voor mijn ego: “Wat heb je een knap koppie zo!”, “Wat ben je een natural beauty!”, “Ik vind je zo mooier dan met make-up”. Maar er waren ook vrij veel mensen die er moeilijk aan konden wennen, me moe vonden ogen of die zagen dat er iets anders was (“naar de kapper geweest?”) maar geen idee hadden wat. De kroon spande iemand die, nadat ik vertelde dat ik een experiment deed, vroeg of ik uittestte ‘of mannen me nog wel wilden zonder make-up’.

Say what? Daar ben ik maar niet op ingegaan.

Belangrijker vond ik toch echt mijn eigen oordeel. En naast de enorme praktische voordelen van het ongestoord kunnen niezen zonder uitloopgevaar en de tijd die ik ‘s ochtends en ’s avonds over had, kon ik één gedachte niet uit mijn hoofd krijgen. Elke keer dat ik een blik in de spiegel wierp, schrok ik een beetje. “Ik ben niet af”, was het overheersende gevoel. En dat vind ik een vrij tragische gedachte. Want af – dat ben ik au naturel juist wel!

En hoewel ik mijn naturelle look best verfrissend vond en heus niet onzeker door de EO-gangen kroop kan ik toch niet anders dan concluderen dat ik mijn vriendjes Mascara, Wenkbrauwpotlood en Lippenstift enorm miste. Mijn gezicht leek bloot, te bleek en ik vond mijn ogen zonder zichtbare wimpers en wenkbrauwen maar flets.'

Diversiteit in ons schoonheidsideaal

Maartje: 'Mijn eigen schoonheidsideaal is beïnvloed door de uren make-uptutorials en miljoenen perfect Insta-plaatjes die op mijn netvlies staan. En dat vind ik zorgwekkend. Niet alleen voor mezelf, maar ook voor mijn dochter en jonge meiden die nu opgroeien. Als je continu wordt geconfronteerd met perfectie om je heen is het niet gek dat op een gegeven make-up niet meer genoeg is en je naar de fillers en botox grijpt.'

Jonathan: ‘Wat betreft de fitboys ben ik wel wat anders gaan denken. Ik wist zeker dat ze het allemaal deden vanwege het schoonheidsideaal, maar ik kan me ook wel voorstellen dat ze zich er ook echt beter door voelen. Toch denk ik dat het krampachtige eetgedrag niet persé positief is. Mijn eigen schoonheidsideaal is niet veranderd: ik hou ervan om te zien dat iemand goed in zijn of haar vel zit. Dan maken die paar extra kilo’s mij niet zoveel uit.’

Deze week plaatsten we de column van Sylvia Holla, waarin zij pleit voor meer diversiteit in ons schoonheidsideaal: “Het is tijd om dat schoonheidsideaal eens wat op te rekken. Niet alleen maar jong, maar ook oud. Niet alleen maar slank en lang, maar ook vol, stevig, appel- en peervormig. Niet alleen maar egaal en wit, maar alle huidskleuren en huidtypen.”

Wij voegen nog toe: niet alleen maar strak in de lak, maar ook met blote lippen, blonde wimpers én zonder afgetrainde sixpack.