Predikers moeten beter leren communiceren

De Schijnwerper van Henk Stoorvogel

In onze rubriek ‘De Schijnwerper’ vragen we bekende christenen hun licht te laten schijnen over een thema dat hen na aan het hart gaat. Deze week is het woord aan Henk Stoorvogel. Hij stelt dat bij prediking in de kerk communicatievaardigheid net zo hard telt als theologische kennis. Henk is oprichter en internationaal leider van de 4e Musketier, een mannenbeweging die bekend staat om haar karakterweekenden en Muskathlons. Daarnaast is hij als pastor verbonden aan de Vrije Evangelisatie Zwolle.

Predikers moeten beter leren communiceren

Vrijdag 1 maart 2019 mocht ik promoveren aan de Universiteit Twente, op de veranderkracht van preken. De titel van mijn dissertatie luidde: Moving Sermons – studies into the persuasive effects of preaching. De afgelopen elf jaar heb ik zowel kwantitatief als kwalitatief onderzoek gedaan naar de effecten van communicatie-aspecten in de prediking. Welke invloed heeft bijvoorbeeld het gebruik van een verhaal of humor op de ervaring van mensen tijdens de preek? Daarnaast heb ik onderzocht of preken levensveranderende impact kunnen hebben, en zo ja, welke factoren hier dan een rol in spelen?

Aansluiten bij het publiek

Belangrijke uitkomsten van mijn onderzoek zijn dat preken een levensveranderende werking kunnen hebben, maar dat het communicatieproces in die preken in zekere zin een mysterie blijft. Wel ontdekte ik dat de mate waarin de prediker in staat is om aan te sluiten bij het publiek en de mate waarin de prediker in staat is om oude waarheden op een nieuwe, frisse manier te verkondigen, sleutels zijn voor impactvolle communicatie.

Luisteraar Raken

Een opmerking die in de context van dit onderzoek vaak gemaakt wordt is: ‘Ja, maar verandering kan toch alleen door de kracht van de Heilige Geest?’ Dat is natuurlijk waar. Al ligt het antwoord op deze vraag denk ik genuanceerder dan vaak wordt gedacht. Natuurlijk kan God met een kromme stok een rechte slag slaan, of door een slechte preek tóch het hart van een luisteraar raken. In het Oude Testament zien we dat God zelfs kon spreken door een ezel! Dan toch zeker ook door een prediker die zijn of haar huiswerk maar half heeft gedaan?!

Veel predikers hebben wel eens meegemaakt dat er na een preek mensen kwamen die zeiden: ‘Het trof me zo, dat je dat en dat zei.’, en dat de prediker dan denkt: ‘Ja, maar, dat heb ik helemaal niet gezegd..’ Dat is de werking van de Heilige Geest. Tegelijk is communicatie een ambacht en is elke prediker ook een performer. Paulus was een begaafd redenaar. Keer op keer zien we hem de regels van de klassieke retorica tot in perfectie toepassen. Spreuken staat vol met diepzinnige wijsheid over de manier waarop communicatie kan slagen. En ook Jezus was een meestercommunicator. Niet alleen de inhoud van zijn boodschap, maar ook de manier waarop hij het bracht, maakte een verpletterende indruk op de mensen.

Inhoud en vorm

Mijn onderzoek onderstreept deze bevindingen. Het maakt wel degelijk uit hoe iemand spreekt. Inhoud kan niet gesteld worden boven vorm. Beide zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het creëren van goede vorm is een daad van pastorale zorg door de prediker. Communicatievaardigheid télt, evenals theologische scholing. Voor de prediker is de theologie het fundament waar hij of zij op staat, maar vormt de communicatievaardigheid het dak. Beiden zijn essentieel voor het bouwen van een goed huis.

Kerken vol of leeg preken

De geschiedenis laat zien dat het mogelijk is om kerken vól te preken. Maar ook om ze léég te preken. Onze cultuur, waarin de autoriteit van prediker en kerk allerminst meer als vanzelfsprekend worden aangenomen, vraagt om mannen en vrouwen die niet alleen de regels van exegese en hermeneutiek kennen, maar die ook weten hoe communicatie werkt en zich daarin bekwamen.