‘Als je niet goed kunt lezen, pas je niet in deze maatschappij’

In Nederland is 18 procent van de volwassenen laaggeletterd. Onder mensen met financiële problemen heeft meer dan de helft grote moeite met lezen. Leesvaardigheidsproblemen komen dus veel vaker voor bij mensen met problematische schulden. Marchien (54) is een van hen.

‘Als je niet goed kunt lezen, pas je niet in deze maatschappij’

“Op de basisschool ging ik naar het speciaal onderwijs. Op de gewone school kon ik niet meekomen, de klas was te groot. Na de lagere school ging ik naar de Huishoudschool. Met praktijkexamens haalde ik mijn theorie op, zo stond ik gemiddeld toch een voldoende. Haalde ik een toets niet, dan vroeg ik of ik mondeling een herkansing mocht doen. Met wiskunde had ik niet zoveel problemen, het was met name spelling. Tijdens de les lette ik goed op. 

Mislukte operatie

Als ik een uittreksel moest maken, vertelde ik mijn moeder wat er allemaal in moest staan. Die ratelde dat zo op de typemachine eruit. Mijn moeder vond dat ze mij moest helpen, omdat ik me zo goed inzette. Daarna volgde ik een werk-leer opleiding: vier dagen werk, een dag school. Ik werd zwemonderwijzer. Dat heb ik zo’n dertig jaar met veel plezier gedaan, totdat ik een aantal jaar geleden geopereerd moest worden. De operatie mislukte, daarna kon ik niet terug naar het zwemonderwijs. Ik kreeg maar 70 procent van mijn loon uitbetaald en doordat ik dat niet in de gaten had, kwam ik snel in de schulden. De rekeningen van gas, water, licht en de huur, opende ik niet en ik verstopte de brieven. Dan kom je natuurlijk in de problemen. 

Huisuitzetting 

Uiteindelijk kreeg ik via via beschermingsbewind. Ik heb alles uit handen gegeven. Een van de eerste keren schoof ze een stapel papieren naar mij toe. ‘Als jij vast begint met het eerste stuk, doe ik het tweede deel’. Zo moest ik noodgedwongen vertellen dat ik niet kon lezen of schrijven. Ik zei: ‘Het is niet dat ik het niet wil, maar ik kan het niet.’ Vanaf die dag wordt alles besproken. Als er ergens een handtekening voor nodig is, legt ze me uit waar die handtekening voor is. 

Nasleep

Sinds januari heb ik een schone lei. Het hele verhaal heeft vijf jaar geduurd. Om mij aangemeld te krijgen bij schuldhulpverlening, duurde nogal even. Toch heb ik een grote nasleep. Ik kan nog steeds niet overstappen naar een goedkopere zorgverzekering, een mobiel abonnement of contracten afsluiten kan niet. Dat duurt nog zeker vijf jaar.­­­­
Ik vind dat iedere laaggeletterde die schulden heeft gehad, standaard beschermingsbewind moet krijgen. Van de week had ik haar nog nodig. In het begin van het traject had ik een bekeuring gekregen omdat ik 3 km te hard had gereden. Doordat ik de brief niet kon lezen, is deze opgelopen naar 311 euro. Nu kon ze me hierbij helpen. 

Trucjes 

Inmiddels zit ik op taalles bij het Taalhuis en kan ik mijn naam en adres schrijven. Ik weet eindelijk op welke postcode ik woon. Ik ga samen met een vriendin. We herkennen dezelfde problemen.Als je niet goed kan lezen, moet je heel creatief zijn. Een lastig iets in Nederland zijn de verpakkingen. Zo weet ik dat de groene sticker op kaas betekent dat het jonge kaas is. Zo leer je jezelf allerlei trucjes aan. Mijn kinderen hielpen mij vroeger altijd met de boodschappen en ze als ze mij goed hielpen, kregen ze een beloning. Toch ga ik nog wel eens de mist in, zo kocht ik laatst per ongeluk tomatensoep in plaats van tomatensaus. Mijn spaghettisaus werd toen wel heel erg dun … 

Desinteresse 

Niet alle laaggeletterden hebben een baan, veel werk is tegenwoordig met computers. Als je niet goed kan lezen, pas je al snel niet meer in deze maatschappij. Kassawerk kan prima, maar daarvoor willen ze liever goedkope jongelui. Dan blijft er alleen zwaar lichamelijk werk over en dat kan niet iedere vijftigplusser aan. Laaggeletterden krijgen snel te horen dat we niet gemotiveerd zijn of desinteresse hebben. Dat is het niet. Het stijgt ons gewoon snel boven het hoofd.”