Belemmert het schuldgevoel van vrouwen hun ambitie?

NieuwLicht redacteur Marieke Gouka deed onderzoek naar schuldgevoel bij vrouwen

Deze oproep plaatste ik afgelopen week op de Facebookpagina van NieuwLicht. Een bericht met een persoonlijk tintje; ik ben ambitieus, hou van mijn werk en zou graag nog enkele carrièrestappen maken. Tegelijkertijd ben ik moeder van twee jonge kinderen, die zichtbaar het gelukkigst zijn als mijn man of ik uit school met het spreekwoordelijke kopje thee zitten te wachten. Maar mijn man werkt meer dan fulltime. Dus als ik er voor kies om vier dagen per week te gaan werken, betekent dat veel opvang voor mijn kinderen. En daar heb ik dan een schuldgevoel over.

Belemmert het schuldgevoel van vrouwen hun ambitie?

Moeders met schuldgevoelens

Ik hou intens veel van mijn kinderen, maar vind de dagen met hen soms best pittig. De hoeveelheid decibellen kosten me energie en mijn adrenalineniveau piekt geregeld door alle valpartijen, omgestoten glazen limonade en de ‘net-niet-onder-de-auto-momenten'. Als ik werk, ben ik gefocust, kan ik lange tijd geconcentreerd met één taak bezig zijn en heb ik aan het eind van de dag een voldaan gevoel. En na een dag werken, vind ik het heerlijk om mijn kinderen weer te zien. Stiekem zou ik dus best meer willen werken, maar het belang van mijn kinderen weegt tot nu toe zwaarder. 

Onder mijn Facebookbericht reageert Rianne Dekker: “Ik ben nu 16 jaar moeder en vind dat nog steeds wel eens lastig. Zelf geloof ik in gevende liefde. Dat betekent dat ik mijn eigen ambities soms on hold zet voor mijn gezin.” Om een idee te krijgen of meer mensen worstelen met deze gevoelens, besluit ik om een korte enquête en een poll te maken. Ik ben in eerste instantie vooral nieuwsgierig naar de reden waarom vrouwen parttime werken. Is dit uit plichtsbesef of uit een diepgaand verlangen om veel tijd met hun kinderen door te brengen?  

Nieuwlichtvolger Anneke van Heek heeft het idee dat moeders zich vaker schuldig voelen dan vaders, terwijl ze toch beiden even veel verantwoordelijk zijn voor hun kinderen en werk. Uiteraard wil ik graag weten of mannen dit net zo ervaren, dus dit aspect neem ik in het onderzoek mee. 

Het onderzoek: deeltijd werkende moeders voelen zich schuldiger dan voltijd werkende vaders

Zowel uit de enquête (51%) als uit de poll (64%) blijkt dat meer dan de helft van de vrouwen liever meer zou werken, maar dat vanwege verantwoordelijkheidsgevoel naar hun kinderen niet doet. Zo’n een op de drie vrouwen kiest voor parttime werken, omdat ze zoveel mogelijk tijd willen doorbrengen met hun kinderen en daar meer plezier aan beleven dan aan extra uren werken. 

Als vrouwen toch fulltime werken, dan kampt 43% met schuldgevoelens naar hun gezin. Bij fulltime werkende mannen is dat slechts 20%. Opmerkelijk is dat 38% van de parttime werkende vrouwen schuldgevoelens hebben. Dus ook al werken vrouwen deeltijd, dan nog voelen zij zich vaker schuldig dan fulltime werkende mannen. 

Schuldgevoel: waarom dan?

De uitkomsten roepen direct nieuwe vragen bij mij op. Hoe komt het dat nog steeds één op de drie deeltijdwerkende vrouwen zich schuldig voelt? Je werkt toch parttime en kiest daarmee voor je gezin? En dan is er nog het verantwoordelijkheidsgevoel. Slechts iets meer dan een kwart van de vrouwen haalt meer plezier en genoegen uit moederschap dan uit extra uren werken. Meer dan de helft werkt niet fulltime vanuit verantwoordelijkheidsgevoel. 

Nieuwlichtvolger Yuri Stevens van Swaay schrijft: “Schuldgevoel wordt mede veroorzaakt door verwachtingspatronen die cultureel worden bepaald. Kinderen zijn gebaat bij ouders die lekker in hun vel zitten en die zelf ook nog een leven hebben waar ze voldoening uit halen. Dat draagt dan dus indirect bij aan “het beste” voor het kind.”  

Maatschappelijke druk en getemperde ambitie

Deze opmerking sluit aan bij een bericht van Annet Wittingen. Zij postte onder mijn eerste Story Journeypost een link naar een onderzoek met de naam ‘De relatie tussen de druk om een perfecte moeder te zijn, ouderschapsburn-out en ambities op carrièregebied’. Een interessant artikel met een aantal opmerkelijke punten: 

  • Uit diverse onderzoeken blijkt dat in onze westerse samenleving het moederschap nog steeds als belangrijkste levensdoel wordt gezien. 

  • Moeders bang zijn voor de reacties van anderen als zij niet aan de hoge ‘moederschapstandaard’ voldoen en dit tempert ambitie bij vrouwen. 

  • Ambitieuze moeders voelen meer sociale druk om een perfecte moeder te zijn, omdat de heersende norm is dat familie voor werk gaat. Ze kunnen het gevoel krijgen te moeten overcompenseren. 

  • Door dit gevoel van overcompenseren door ambitieuze moeders, kan het zo zijn dat vaders minder ruimte krijgen voor betrokkenheid naar hun kinderen. 

  • Het gevoel perfecte moeder te moeten zijn versterkt gender-ongelijkheid op werkgebied. 

  • Zelfs als vrouwen ervoor kiezen om moederschap boven hun carrière te stellen, is dit een minder vrije keuze dan het lijkt. De sociale normen uit de omgeving, vormen deze keuze. 

Een aantal mannen uit de NieuwLicht-community deelt de visie op moederschap zoals beschreven in het onderzoek. Zo schrijft Walter Woortman dat vrouwen gewoon thuis horen te zijn als ze kleine kinderen hebben. Albert Sterrenborg vindt dat kinderen altijd voorrang hebben en dat ambities bewust even vooruitgeschoven kunnen worden. 

"De rol van de vader is van incidentele aard"

Interessant vind ik de opmerking van Richard van der Poort: “Om te beginnen is het natuurlijk zo dat de relatie tussen een moeder en haar kinderen van een andere orde is dan de relatie tussen een vader en de kinderen. Een moeder draagt een kind en voedt het 9 maanden met haar eigen bloed. De rol van de vader is daarmee vergeleken qua biologische investering meer van een incidentele aard.”  

Ik ben heel nieuwsgierig of er een biologische oorzaak is te benoemen voor de verschillen in de zorgbehoefte, het verantwoordelijkheidsgevoel en de schuldgevoelens tussen mannen en vrouwen. Een mooie nieuwe onderzoeksvraag voor een toekomstige Story Journey! 

Niet alleen in mijn schuldgevoelens

Kortom; zolang de maatschappij het moederschap als het belangrijkste levensdoel van de vrouw blijft zien, ontstaat er druk bij werkende vrouwen. Hoe minder balans zij ervaren, des te meer ze het gevoel zullen hebben ‘iets goed te moeten maken’ ten opzichte van hun gezin. Dit doen ze door zo perfect mogelijk moederschap na te streven. Deze druk tempert uiteindelijk de ambitie van vrouwen.  

Zonde? Daar zijn de meningen dus duidelijk over verdeeld. Wat mij betreft zou het mooi zijn als mannen en vrouwen een écht vrije keuze kunnen maken, zonder maatschappelijke druk en verwachtingen. En mijn schuldgevoelens? Tsja, daar ben ik nog steeds niet uit. Maar ach, ik ben niet de enige. Dat scheelt.