Eens in de schulden, voor het leven getekend?

Explainer over de schuldenproblematiek

Altijd bang dat de deurwaarder of politie voor de deur staat. Schijtsbenauwd voor onvoorziene rekeningen en nieuwe schuldeisers. Brieven die ongeopend blijven en slapeloze nachten. Steeds meer mensen – veelal met een laag inkomen - raken in de schulden. Waar lopen zij tegenaan en is het mogelijk om uit die schulden te komen?

Eens in de schulden, voor het leven getekend?

Schuldhulpverlening

In 2017 klopten 94.000 mensen aan bij de schuldhulpverlening met een gemiddelde schuld van bijna 42.000 euro. De meeste mensen die zich melden bij schuldhulpverlening hebben een uitkering. Twee derde van de klanten van schuldhulpverlening hebben een inkomen van minimumloon of lager. Alleenstaanden zijn de grootste groep die bij schuldhulpverlening aankloppen. Opmerkelijk is dat sinds 2017 ook jongeren steeds vaker om hulp vragen.

Veel van deze mensen zijn onvoldoende zelfredzaam om financieel zelfstandig te kunnen functioneren. Sommige schuldenaars hebben een licht verstandelijke beperking, of kunnen niet goed lezen of schrijven. Naast de schaamte die allereerst moet worden overwonnen om aan te kloppen voor hulp, is het systeem ingewikkeld: gemiddeld moeten 27 formulieren worden ingevuld om inkomensondersteuning bij de overheid aan te vragen.

Stapelen van boetes

Bij de meeste schulden bestaat slechts één derde van het bedrag uit de oorspronkelijke vordering. Bijkomende incassokosten en boetes maken het overige bedrag uit. Dit zogenoemde ‘stapelen van boetes’ maakt het voor de schuldenaar heel onoverzichtelijk hoeveel schulden er nog openstaan en werkt daardoor de oplossing van schulden tegen.

De grootste schuldeisers in Nederland zijn de incassobureaus. Incassobureaus zijn opdrachtnemer van de schuldeigenaar. De schulden die incassobureaus incasseren, doen zij namens deze schuldeigenaars. Daarnaast bestaan de schuldeisers uit de Belastingdienst, zorgverzekeraars, Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), regionale belastingen en heffingen en Woningbouwcorporaties. Zo bestaat dus een groot deel van de schuldeisers uit instanties van de overheid.  

Onderklasse met schulden

Marco Florijn, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVV) zei eerder in een interview in Trouw dat in de samenleving een onderklasse met schulden ontstaat. Het aantal mensen dat van een bijstandsuitkering leeft en het daarmee niet redt, stijgt. Langdurige armoede werkt volgens Florijn verlammend. Mensen met een laag inkomen en schulden gaan noodgedwongen per dag leven, waardoor ze de consequenties van sancties en niet geopende enveloppen niet kunnen of willen overzien. Als je toch al in de put zit, is de verleiding groot om weg te kijken bij financiële problemen. Die psychologische reflex zorgt ervoor dat mensen met schulden vaak nog meer schulden maken.

Juist om die reden is het ook volgens de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR) belangrijk dat de overheid hierin haar rol inneemt. Forse overtredingen verdienen forse sancties, maar kleine fouten mogen alleen kleine gevolgen hebben. Een nalatige boete van 330 euro wordt na acht weken verhoogd met 50 procent. Blijft de acceptgiro nog langer liggen, dan wordt die verhoogd met 100 procent. Binnen een paar maanden kan zo de boete oplopen tot 990 euro.

En dan hebben we het hier over kleine bedragen. Een schuld van vijfduizend euro die niet betaald wordt, kan als je niet oplet een bedrag worden van 35 duizend euro. Is het als je dat overkomt in Nederland, nog mogelijk om uit de schulden te komen? Of geldt: eens in de schulden, voor het leven geketend?

Bronnen:
Schuldsanering Nederland
Divosa
Trouw
CBS
Trouw
WRR