‘We moeten het hebben over de vraag: wanneer is een mens een mens?

Een interview met medisch ethicus Theo Boer

Door een wetswijziging kunnen levenloos geboren kinderen nu worden ingeschreven in het bevolkingsregister. Een vrouw die een abortus onderging liet ook haar ongeboren kind inschrijven met behulp van deze wet. Wat zegt dit over de manier waarop we naar ongeboren leven kijken? Medisch ethicus Theo Boer bekeek de uitzending van NieuwLicht en voorziet dat deze wet nog zal leiden tot een discussie over de vraag: wanneer is een mens een mens?

‘We moeten het hebben over de vraag: wanneer is een mens een mens?

Is dit uniek? Dat iemand die een abortus heeft ondergaan haar kind laat inschrijven?

'Ik zou zeggen: dit is echt vrij uniek, ik denk niet dat dit wereldwijd al eens eerder is gebeurd.'

Wat houdt deze wetswijziging concreet in?

'Deze wet laat ruimte voor het gevoel dat ook kinderen jonger dan 25 weken al een uniek mensenleven met een naam zijn. Hij draagt bij aan het bewustzijn dat er iets bijzonders aan de hand is met kinderen die jonger zijn dan 25 weken. Een morele acceptie van dat unieke leven. Maar voor de juridische beschermwaardigheid van het ongeboren leven betekent deze wetswijziging vooralsnog niets.

De wet laat compassie zien voor vrouwen die hun kind verloren, en bedoeld of onbedoeld ook voor vrouwen die spijt hebben van een abortus. Tegelijkertijd blijkt uit deze wet hoezeer de status van het ongeboren kind afhankelijk is van de visie van de ouders. Wie zegt: ‘het was mijn dierbare kindje, ik mis hem of haar zo’, kan daar erkenning voor krijgen. Maar wie zegt: ‘er was wat mij betreft nog helemaal geen sprake van een kind’, vindt net zozeer erkenning. Dat is krom: als het niet gewenst is spreken we in termen van ‘een klompje cellen’ en ‘afbreking van de zwangerschap’. Is het wel gewenst, dan spreken we over een mens met een naam en een plaats in een register.'

Is deze wet in strijd met de wetgeving rondom abortus?

'Volgens D66 niet. De wet rondom levenloos geboren kinderen is voor hen vooral een erkenning van de gevoelens van ouders, net zoals de abortuswet de negatieve gevoelens van ouders honoreert. Deze wet impliceert op geen enkele wijze de erkenning van een objectieve waarde van een foetus. Dat is in lijn met het gedachtegoed van D66, maar ook wel een riskante lijn. Als wij namelijk de waarde van een leven afhankelijk maken van individuele gevoelens is dat goed nieuws voor sommige mensen, maar ook slecht nieuws voor anderen. Je moet er niet aan denken dat dat ook zo zou gaan bij ouderen. De beschermwaardigheid van een mensenleven gaat vooraf aan onze erkenning ervan. Dat is ook basis van alle mensenrechten. Als we dat omdraaien komen we in zwaar weer.'

''Ik zie deze wet vooral als een symboolwet. Juridisch is hij tandeloos''

Hoe kunnen we hier een goede discussie over voeren?

Ik zie deze wet vooral als een symboolwet. Juridisch is hij tandeloos. Ik denk niet dat hij snel gevolgen zal hebben voor de abortuswet: iedereen weet dat die het breekbare resultaat is van een tot het bot toe verdeelde discussie. Die zie ik niet snel veranderen. Wat ik nog wel zie veranderen is dat de grens van abortus wordt vervroegd naar 22 weken.

Ik denk daarom dat het debat eigenlijk zou moeten gaan over de ethische kanten ervan. Wanneer is een mens een mens? Wat bedoelen wij als wij het hebben over een menselijk persoon? Een goede ethische discussie kan op termijn leiden tot een wijziging in de wet. Recht wordt wel ‘versteende moraal’ genoemd. Dat betekent dat we nu geen juridische discussie moeten voeren maar een morele discussie.

Hoe draagt de uitzending van NieuwLicht bij aan deze discussie, denk je?

 Ik vond de uitzending heel inhoudelijk en heel vernieuwend. Er komen hier twee taboes samen: open praten over het in een register opnemen van een dood geboren en tot dusverre naamloos kind; en open praten over dat je een abortus betreurt. Veel kijkers zullen dit niet begrijpen: eerst is er een wet die het toestaat dat je je kindje het leven ontneemt, vervolgens mag je datzelfde kind, postuum en geheel legaal, een maatschappelijke status toekennen. Dat maakt het voor het debat interessant: het zijn twee ethische gedachtenstromen die op elkaar botsen. En dat allemaal dankzij D66.