Welke rechten hebben anti-abortusdemonstranten?

De feiten op een rij

Demonstreren op de stoep bij een abortuskliniek. De een vindt het schaamteloos, maar voor de ander is het vrijheid van meningsuiting. Ongeacht ieders mening over deze actie, zijn wij benieuwd naar het feit of het eigenlijk wel mag. Is het toegestaan om te demonsteren voor abortusklinieken?

Welke rechten hebben anti-abortusdemonstranten?

Wat is de huidige situatie? Nederland telt dertien abortusklinieken die te maken hebben met anti-abortusbetogers van bewegingen als Schreeuw om Leven en Stirezo. Overigens noemen ze zichzelf niet allemaal demonstranten. Schreeuw om Leven spreekt van Wakers; zij betogen niet, "maar spreken vrouwen slechts aan".
Wel hebben ze allen als doel om vrouwen die een afspraak hebben in de abortuskliniek te behoeden voor een abortus. Ze willen ze naar eigen zeggen helpen en informeren over de alternatieven. 

Hoe ze de vrouwen benaderen, verschilt per demonstrant. In de milde variant worden vrouwen aangesproken met de vraag of ze hulp nodig hebben en of ze op de hoogte zijn van de alternatieven. Maar vaker worden er leuzen als ‘moordenaar’ en ‘Je gaat naar de hel’ geschreeuwd of getoond op protestborden. Feit is dat veel vrouwen de demonstranten als intimiderend ervaren. 

Mag deze manier van demonstreren?

De grote vraag is natuurlijk of er gedemonstreerd mag worden voor abortusklinieken. Het antwoord op de vraag is simpel: ja, dat mag. Het recht op demonstreren ligt vastgelegd in artikel 9 van onze Grondwet. Ook wordt het beschermd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) en in het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (IVBPR). Zelfs controversiële, afwijkende en kwetsende meningen mogen vrijelijk geuit worden. 

Wanneer mag de vrijheid op meningsuiting beperkt worden? 

Zolang demonstranten zich niet gewelddadig gedragen of bezoekers de toegang tot de abortuskliniek ontzeggen, hebben zij de vrijheid om hun mening te laten horen. Toch zijn er drie redenen op basis waarvan een burgemeester beperkingen kan opleggen: 

  1. Bescherming van de gezondheid; 
  2. Voorkomen van wanordelijkheden; 

  3. Belang van het verkeer. 

Wanneer de (geestelijke) gezondheid van de vrouwen in het geding is, er onregelmatigheden lijken uit te breken of de verkeersveiligheid niet meer gewaarborgd kan worden, kan de burgemeester beperkende maatregelen treffen. Die beperkingen gelden niet voor de inhoud van de demonstratie, maar voor de manier waarop de demonstratie plaatsvindt. 

Zo werd bijvoorbeeld in Roermond bepaald dat er niet meer recht voor de deur van de abortuskliniek gedemonstreerd mocht worden, maar wel op de stoep aan de overkant. Op deze manier voelden de bezoekers van de kliniek zich minder geïntimideerd, maar konden de betogers toch hun mening uiten. 

Waarom dan geen algemene beperkende maatregelen? 

Om het recht op vrijheid van meningsuiting te beschermen, mogen er nooit algemene beperkende maatregelen worden genomen. Er zal dus per specifieke situatie naar de daarvoor geldende omstandigheden moeten worden gekeken. Want ondanks het ongemak en de schaamte die de ongewenst zwangere vrouwen ervaren door de demonstraties, blijft het recht op vrijheid van meningsuiting een groot goed. En daar valt niet zomaar aan te tornen.