Antisemitisme steekt de kop weer op

Uit onderzoek van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) blijkt dat ruim de helft van de Joodse jongeren in Europa wel eens te maken heeft gehad met uitingen van antisemitisme. De tweede conclusie is dat deze uitingen steeds vaker voorkomen, ook in Nederland. In de Joodse gemeenschap gaan inmiddels stemmen op om de Joodse identiteit te verhullen door bijvoorbeeld buitenshuis geen keppeltje meer te dragen. Waar komt deze toename van Jodenhaat vandaan?

Antisemitisme steekt de kop weer op

Verbroken taboe op antisemitisme

Antisemitisme wordt in Nederland als een ultiem taboe gezien sinds de Tweede-Wereldoorlog, toen de Nazi’s de grootste gruweldaden tegen het joodse volk begingen. Het toegenomen aantal aangiftes van de laatste jaren doen vermoeden dat het taboe van antisemitisme wegvalt.

Het NRC meldt dat vier op de vijf joden onder de vierendertig jaar denkt dat Jodenhaat de afgelopen vijf jaar sterk is toegenomen. Voor veel Joden is dit dan ook een reden om zich niet meer veilig te voelen op straat. Veertig procent van de ondervraagden overweegt dan ook om naar Israël te emigreren. Een derde van die groep maakt hier zelfs concrete plannen voor.  

De trend van toegenomen antisemitische is echter niet beperkt tot Nederland. Ook in het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland vonden er afgelopen jaar steeds vaker anti-Joodse incidenten plaats. Een recent voorbeeld van een incident in Frankrijk is de bekladding met hakenkruizen van meer dan negentig grafstenen op een joodse begraafplaats. Ook is er reden om ons zorgen te maken over het antisemitisme dat zich online verspreid. Toen President Macron drie dagen later de begraafplaats bezocht, moest de livestream van de gebeurtenis worden afgekapt, omdat veel kijkers de chat overspoelden met antisemitisch commentaar.

Keppel af op straat

In 2018 riep Felix Klein, de regeringscommissaris van de Duitse bondskanselier Merkel, de Joodse gemeenschap op om geen keppel meer te dragen in de publieke sfeer. Veel toehoorders interpreteerden het voorstel van Klein als een overgave aan het onrecht wat Joden werd aangedaan. Het was voor de Joodse gemeenschap ook een duidelijk signaal dat de Duitse staat Joden niet langer adequaat kan beschermen. De ophef rondom de uitspraak van Klein resulteerde wereldwijd in demonstraties waar joden en sympathisanten massaal de straat op gingen met een keppel op.

Rechts, links en religieuze motieven

Wie zijn de veroorzakers van dit toegenomen antisemitisme? Vanzelfsprekend zou je denken dat de incidenten worden gepleegd door neonazi’s. Dit is echter een vertekend beeld, zo stelt een onderzoek van het Duitse parlement. De extreemrechtse neonazi’s zijn in de media luidruchtig en trekken veel de aandacht, maar ook de linkerzijde van het politieke spectrum kent een sterke traditie van antisemitisme. Dit linkse antisemitisme wordt vooral gestimuleerd door Joodse associaties met grootkapitaal en de kritische houding tegenover de politiek van de staat Israël.

Veel linkse politieke activisten vinden echter niet dat hun kritiek een vorm van antisemitisme is. In hun perceptie zijn ze vooral bezig met kritiek leveren op het Israëlisch-Palestijnse conflict en kapitalistische, imperialistische en fascistische joden.

Ten slotte is er ook een nieuwe vorm van Jodenhaat, meegebracht door migranten uit de Arabische landen. Veel moslims in de extreme hoek, zoals de salafisten, worden door hun religieuze en politieke leiders aangezet tot haat. Het beeld dat Jodenhaat door een enkele groep wordt veroorzaakt is achterhaald en moet dus worden bijgesteld.

Terug van weggeweest?

Is antisemitisme terug van weggeweest of is het nooit verdwenen? Politicoloog Nonna Mayer is van mening dat door politieke polarisatie en verspreiding op internet de haat jegens Joden vooral steeds zichtbaarder is geworden. In een interview met NRC in maart stelde ze dat ‘antisemitisme steeds weer terugkomt omdat het nooit helemaal verdwenen is. We hebben in ons collectieve bewustzijn aloude stereotypen over Joden die rijk of machtig zijn. Die hoeven alleen maar soms gereactiveerd te worden.’

Wat nieuw is aan de huidige vorm van antisemitisme is dat ‘de haat meestal is verpakt in kritiek op Israël of het zionisme, als dekmantel. […] Het is dezelfde verwerping van Joden, maar uit naam van een nobele zaak: het verdedigen van mensenrechten en de rechten van de Palestijnen, deels ook gesteund door moslims. […] Zo identificeerde de bekladders van de joodse graven in de Elzas zich ook met de Palestijnse zaak als symbool voor hun eigen wrok tegen Frankrijk.’