'Politiek even achterwege laten en elkaar eerst als mensen ontmoeten'

Iris Eva probeert de kloof tussen burger en boer te overbruggen

De kloof tussen boer en maatschappij lijkt tegenwoordig groter dan ooit. Veehouders worden gestimuleerd om te stoppen door toegenomen regelgeving en ervaren steeds hevigere kritiek uit de samenleving door dieren- en milieuactivisme. NieuwLicht interviewt daarom gesprekleider in dierenwelzijn Iris Eva. Zij is op een missie om de dialoog te zoeken tussen veehouder en maatschappij. Hoe slaagt zij de tegenstellingen tussen deze groepen te overbruggen?

'Politiek even achterwege laten en elkaar eerst als mensen ontmoeten'

Moeilijke gesprekken

“Er is sprake van een kloof tussen burger en boer. Ik zie mensen vooral standpunten innemen waardoor ze meer en meer tegenover elkaar komen te staan. Niemand durft zijn eigen standpunt te parkeren en even gewoon een vraag te stellen aan de ander. Mijn vak is mensen de kant op te krijgen van wederzijds begrip.”

Na haar opleiding veehouderij in Wageningen raakte Iris gespecialiseerd in de gedragspsychologische en ethische kant van dierenwelzijn. “Daar had ik al veel kennis opgedaan in de wetenschap, maar ik had nog geen beeld van wat de gemiddelde veehouder zelf voor kennis op dit gebied had. Vanuit die nieuwsgierigheid ben ik me gaan buigen over het vraagstuk van hoe je met varkenshouders in gesprek kan komen over dierenwelzijn. Dat is knap lastig!” De ervaring van Iris is vooral dat varkenshouders het moeilijk vinden om over dit onderwerp te praten. Ze zetten al snel hun hakken in het zand. "Dat is begrijpelijk natuurlijk, als je je al zorgen maakt over hoe je een heel boerenbedrijf overeind moet houden tegenwoordig. Door de uitdaging van dierenwelzijn komen ze klem te zitten in de kleine bewegingsruimte die ze al hebben. De natuurlijke reactie is dan om van je af te bijten.”

Als reactie op de bezetting van een boerderij door dierenactivisten richtten een aantal boeren de pro-boerenbeweging Farmers Defence Force op. Zij ageren tegen activisme en politiek. Over dergelijke organisaties probeert Iris genuanceerd te zijn. “De boeren die na de inval in de varkensstal in Boxtel uit solidariteit samen gingen barbecueën vind ik hartstikke mooi. Daar word ik echt warm van. Er zit alleen wel een pijnlijke ondertoon in deze actie. Even een extra lapje vlees op het vuur gooien stookt de gemoederen, die op dat moment al heet gebakken zijn, alleen maar meer op. De kunst is - en daar is het in Boxtel helemaal fout gegaan - dat je voorkomt dat de varkenshouder echt in de verdediging schiet. Je moet de rustige weg bewandelen en oprechte interesse tonen om de druk van de ketel te halen. Pas daarna ontstaat er ruimte voor openheid.”

Tegenstellingen

In het bijeenbrengen van dierenactivisten en veehouders gaat het er Iris vooral om dat ze ontdekt wat er schuilt achter elk standpunt. “Uiteindelijk zie ik dat iedereen gewoon echt gehoord wil worden. Als je luistert naar beide partijen zijn ze allebei betrokken bij het leven van dieren. Het probleem is echter een identiteitskwestie. Bij de varkenshouder kom je aan zijn bedrijf waar hij al generaties zo leeft. De activist wordt geraakt doordat hij zich gelijkwaardig ziet aan de dieren; ‘als je aan de dieren komt, kom je ook aan mij!’ Dat zijn echt fundamentele emoties die tegenover elkaar staan. Maar daardoor is er ook veel winst te behalen.”

Wordt er in de huidige tijdsgeest niet te veel gevraagd van veehouders? “Nee, eerder dat we juist te veel stellen. Zowel boeren als activisten hebben een wezenlijk argument dat gehoord moet worden. Boeren zullen altijd nodig blijven samen met de lange culturele geschiedenis die ze bij zich dragen. Maatschappelijk zouden we veel aan ambachtelijke kennis verliezen zonder het boerenfamiliebedrijf. Waardering moet daarom ook echt worden gegeven aan de boer. Daarnaast heeft de maatschappij een goed punt als er wordt gesproken over de gevolgen die de veehouderij op het klimaat en dierenwelzijn heeft. Het zou ook goed zijn als de boeren zich daar ook in verdiepen en openstellen voor de vraag: wat kunnen wij doen?”

Een goed voorbeeld voor deze dialoog maakte Iris onlangs mee. “Dat was een gesprek dat ik had met veganist Elmar (45), veehouder Ard (45) en veehoudster Janet (40). Elmar was bijvoorbeeld erg kritisch over wat Ard beschreef als empathie tegenover zijn dieren. Je ziet daar dat de veganist echt vanuit een ander perspectief naar de zaak kijken. De boer zit in zijn systeem. De mensen die dierenbelang voorop stellen staan daarbuiten en stellen de vraag of we dit systeem wel moeten willen behouden. De boer geeft wel degelijk om zijn dieren, maar heeft daar hele andere opvattingen over en komt vanuit een hele andere hoek.”

                       Van links naar rechts: veganist Elmar, gespreksleider Iris Eva, veehouder Ard en veehouder Janet
Van links naar rechts: veganist Elmar, gespreksleider Iris Eva, veehouder Ard en veehouder Janet

Heetgebakerde emoties overbruggen

Iris probeert meningsverschillen te overbruggen door haar initiatief #DialoogVeehouderij, maar in hoeverre is dat realistisch? “Helemaal overbruggen hoeft niet, de meningsverschillen mogen er gewoon zijn. Het belangrijkste is dat veehouders en activisten elkaar ontmoeten van mens tot mens. Dat is de brug die moet worden geslagen. Na het gesprek zou Elmar die avond echt geen karbonaadje gaan eten, hoor. Dat is niet de bedoeling van het gesprek. Wat wel ontstond was wederzijds respect. Ard heeft aan Elmar de mens achter de vleesproducent kunnen laten zien, die wel met aandacht en respect dieren behandelt. De twee zijn niet van mening veranderd, juist het tegenovergestelde! De fundamentele meningsverschillen hebben ze nu nog scherper onder oog."

"Een stalbezetting is gewoon niet de manier om de maatschappelijk kloof te overbruggen. Daardoor wordt de middenmoot die wel wil praten weggeschreeuwd door luidruchtige activisten en defensieve boeren. Ik geloof dat we veel minder over normen, politiek en veiligheid moeten praten, zoals veel is geopperd na Boxtel. De plek waar de boer zijn dieren verzorgt en houdt, waar het maatschappelijke pijnpunt zich afspeelt, waar de emoties het hoogste zijn, daar is mogelijkheid tot menselijke verbinding. Laten we politiek even achterwege en elkaar eerst als mensen ontmoeten.”