Geen straf maar hulp voor gevangenen met een LVB?

Explainer

Uit recent onderzoek blijkt dat ongeveer 30 tot 45% van de Nederlandse gedetineerden een indicatie heeft voor een Licht Verstandelijke Beperking (LVB). Straffen lijkt voor deze kwetsbare groep weinig zin te hebben. Goede begeleiding levert meer op. Anderzijds is er ook het slachtoffer, voor wie vergelding een belangrijk onderdeel van de verwerking kan zijn. De vraag is dan ook: is straffen wel de oplossing bij mensen met een LVB of is hulpverlening geschikter?

Geen straf maar hulp voor gevangenen met een LVB?

De zin en doelen van straf zijn vergelding, preventie en beveiliging. Vergelding is een oeroud principe. Het Oude Testament spreekt al van ‘oog om oog, tand om tand’. Het lijden van het slachtoffer moet worden gecompenseerd met vergelding. De opgelegde straf helpt zo het leed van het slachtoffer te verzachten. Vanuit het perspectief van veel slachtoffers, heeft straf dus zeker zin. Maar gaat er voor Licht Verstandelijk Beperkten wel een preventieve werking van uit? Voorkomt straf een volgend delict?

LVB: Licht Verstandelijk Beperkt

Er zijn verschillende definities van een Licht Verstandelijke Beperking (LVB), die ook nog eens regelmatig veranderen. De DSM-V (een classificatie die wordt gebruikt voor psychiatrische diagnostiek) beschrijft LVB net iets anders dan de praktijkdefinitie. Deze laatste is opgesteld door de overheid, LVB-zorg en Jeugdzorg. Wel zijn er altijd twee factoren van belang voor het stellen van een diagnose: 

Het intellectueel functioneren 
Volgens de DSM-V kunnen mensen met een IQ tussen de 65-75 gediagnosticeerd worden met een verstandelijke beperking. De praktijkdefinitie gaat uit van IQ-score tussen 50 – 85. 

Het aanpassingsvermogen 
Wanneer iemand niet maatschappelijk kan functioneren zonder ondersteuning en beleiding. Dit kan een gevolg zijn van verminderde vaardigheden op het gebied van bijvoorbeeld geheugen of praktische kennis. Zo kan een gedetineerde met een LVB moeite hebben om aan anderen duidelijk te maken wat hij bedoelt. Dit kan zorgen voor frustratie en ook agressie. Ook het reguleren van eigen emoties of kunnen inschatten en herkennen van andermans emoties kan lastig zijn. Er is dan dus sprake van een beperkt sociaal aanpassingsvermogen. 

Bajesbabbels

Veel penitiaire inrichtingen zoeken naar passende manieren om hun gedetineerden te begeleiden. Zo is in onze uitzending het project Bajesbabbels te zien; een initiatief voor gedetineerden in de gemeente Rotterdam om door middel van gesprekken het gat tussen hen en de samenleving zo klein mogelijk te houden. Medewerker Manasse Roos vertelt dat deze methode niet specifiek op LVB-ers gericht is, maar dat ze door ervaring met de doelgroep de LVB-ers er zo uitpikken. Toch zou hij het wenselijk vinden dat gedetineerden bij binnenkomst getest worden, zodat juiste hulp geboden kan worden.

Gevangen met een LVB

Er is momenteel in penitiaire instellingen geen eenduidig beleid in de begeleiding van mensen met een LVB. Om mensen goed te kunnen begeleiden, is een daadwerkelijke diagnose van belang. Tegelijkertijd is het stellen van die diagnose in de gevangenis lastig. Hendrien Kaal doet onderzoek naar mensen met een LVB in de justitiële inrichting. Zij geeft aan dat stress de score van bijvoorbeeld een IQ-test vertroebelt; de gevangenis zorgt voor veel stress. Daarom heeft Kaal de SCIL ontwikkeld: de Screener voor intelligentie en licht verstandelijke beperking. De SCIL geeft een goede indicatie of er sprake is van een LVB. 

Virtual Reality voor mensen met een LVB

Ook al zouden gedetineerden al bij binnenkomst getest of gescreend worden, dan nog is er geen passende begeleidingsmethode. Aangezien LVB-ers moeite hebben met het begrijpen van informatie die aan hen verstrekt wordt, hebben zij een andere benadering nodig. Zo is er misschien een versimpelde manier van instructie nodig of juist een andere uitleg. Ook vragen veel standaard behandeltrajecten van gedetineerden concentratie, het vasthouden van aandacht en het aanleren van nieuwe regels. Onderzoek laat zien dat ze juist op deze gebieden problemen ervaren.

Een alternatief zou gevonden kunnen worden in virtual reality programma's. De universiteit Twente ontwikkelt momenteel een training waarin zij gedetineerden bepaalde situaties kunnen laten ervaren. Doordat ze beelden te zien krijgen in plaats van mondelinge instructie, is dit een geschiktere en effectiever vorm van hulp voor mensen met een LVB.

Belangenafweging

Hoewel de deskundigen het erover eens lijken te zijn dat hulp en begeleiding de beste vorm van preventie zijn, moet er aandacht blijven voor de belangen van slachtoffers. Welk belang weegt zwaarder; die van het slachtoffer, van de gedetineerde met een LVB of het maatschappelijk belang? We zijn benieuwd naar jouw mening over dit onderwerp en nodigen je van harte uit om mee te praten op onze Facebookpagina.