Meer openheid voor medische missers

In onze uitzending over het huisartsentekort blijkt de torenhoge werkdruk een groot probleem. Niet alleen weerhoudt het jonge artsen om een eigen praktijk te starten, ook draagt het bij aan medische missers. Op medische missers ligt een groot taboe. Wouter van Dijk is oprichter van het platform De Jonge Dokter en pleit voor het bespreekbaar maken van fouten.

Meer openheid voor medische missers

Medische missers door torenhoge werkdruk

Wouter van Dijk (30) studeert in 2016 af als basisarts. Hij ziet het misgaan bij collega-basisartsen die op zoek zijn naar een specialisatieplek. 

Van Dijk: “In de periode tussen het afstuderen en je specialisatie ben je vogelvrij. De druk is torenhoog. Veel artsen kiezen ervoor om als ANIOS (arts niet in opleiding) aan de slag te gaan. Ze werken dan bijvoorbeeld als zaalarts en hopen ondertussen een opleidingsplek voor hun specialisatie te bemachtigen. Voor die plek zijn ze afhankelijk van de arts onder wie ze werken. Dus als deze arts vraagt of je een uurtje meer wil werken, zeg dan maar eens nee. Ik heb het zoveel om me heen gezien. Jonge artsen beginnen vol enthousiasme, maar na een aantal maanden werken, verdwijnt de twinkeling uit hun ogen. Er komt tunnelvisie voor in de plaats. De werkdruk en verantwoordelijkheid zijn te hoog. Dit doet de kans op een medische misser toenemen.” 

Foute dosering medicatie

Van Dijk maakte ooit zelf bijna een medische fout. Hij maakte een verkeerde berekening voor de hoeveelheid medicatie die een 3-jarig patiëntje moest krijgen. Vlak voor de toediening van de medicijnen realiseerde Van Dijk zich dat hij een fout had gemaakt en wist op tijd aan de bel te trekken. “Hoewel een echte fout was voorkomen, had ik het gevoel dat ik mezelf niet meer kon vertrouwen. Ik werd terecht vervangen en kreeg vervolgens geen enkele begeleiding. Er werd niet stilgestaan bij wat het met mij deed en hoe het een volgende keer voorkomen kon worden. Ik was van slag. Een medische fout maken is een nare ervaring, omdat je als arts altijd vanuit een goede intentie handelt.” 

Taboe op fouten

“Op het maken van medische missers ligt een groot taboe. Iedereen maakt fouten. Je bent mens en dan doe je nou eenmaal niet alles goed. Het punt bij artsen is dat de consequentie soms verstrekkend kan zijn, omdat het om mensenlevens gaat. De angst bij artsen om fouten te maken is groot. Niet alleen zijn ze bang voor de formele, juridische consequenties, maar ook voor de reacties van collega’s. Er is lang niet altijd begrip en jonge artsen krijgen het gevoel dat ze iets verweten wordt. Ze worden te vaak belerend toegesproken, in plaats van het luisterende oor wat ze dan juist zo nodig hebben.” 

“Het maken van medische missers leeft onder artsen, omdat het niet leeft. Er wordt onderling simpelweg niet over gesproken. Je moet erover praten, want dan pas leer je ervan. Daarbij schaadt het je als je er niet over praat; je krijgt er een litteken van. Je wordt angstiger, verliest je werkplezier en gaat defensiever werken, wat je uiteindelijk een minder goede arts maakt.” 

medische missers

Met het Foutenfestival willen we het taboe op fouten maken doorbreken en de huidige cultuur van binnenuit veranderen

Foutenfestival

“Oudere artsen hebben zelf nooit geleerd om open te zijn over fouten. Je kan niet geven wat je zelf nooit meegekregen hebt. We missen rolmodellen hierin. Daarom organiseren we met De Jonge Dokter op 16 november het Foutenfestival. Hier spreken oudere artsen die zo dapper zijn om te praten over hun medische missers en hiermee het goede voorbeeld te geven." Vervolgens worden jonge dokters aangemoedigd om vrijelijk te spreken over hun eigen fouten. Met dit festival willen we het taboe op fouten maken doorbreken en de huidige cultuur van binnenuit veranderen.” 

Vorig jaar vond de eerste versie van het festival plaats en de reacties waren over het algemeen positief. Toch kwamen er ook kritische geluiden. Van Dijk: “Met name oudere artsen vroegen zich af of artsen op deze manier in het nieuws moesten komen. Ze waren bang dat het schade zou toebrengen aan het patiëntvertrouwen. Wij zijn ervan overtuigd dat eerlijk zijn over je fouten juist bijdraagt aan het patiëntvertrouwen.” 

Systeem houdt zichzelf in stand

Volgens Van Dijk speelt werkdruk een belangrijke rol bij het maken van medische fouten en in de afwikkeling ervan. Het probleem is dat het systeem zichzelf in stand houdt. Opleiders zien de hoge burn-outgetallen wel, maar moeten er ook voor zorgen dat er gewoon poli gedraaid wordt en de patiënten op de zaal gezien worden.  

"Jonge artsen geven om meerdere redenen ook niet duidelijk genoeg hun grenzen aan. Ze zijn bang om geen opleidingsplek te krijgen, ze hebben nooit geleerd om nee te zeggen en op een gegeven moment is de bedrijfscultuur ook hun norm geworden. Ze weten dan niet meer beter, totdat ze uiteindelijk tegen de lamp lopen." 

Zelfbewustzijn voor jonge artsen

De Jonge Dokter wil zeker niet alleen maar roepen dat het systeem niet deugt. Van Dijk: “We willen zelfbewustzijn bij jonge artsen creëren. Even stilstaan, van die rijdende trein afstappen en een reflectiemoment nemen. Hierdoor worden ze elastischer, waardoor ze meer kunnen hebben en beter hun eigen grenzen kunnen aangeven. En daar worden zowel arts als patiënt beter van."