Ex-dakloze Luisa: 'ik was niet klaar voor zelfstandigheid en jeugdzorg liet me zitten.'

Ex-dakloze Luisa (23) zat in de jeugdzorg en kreeg op haar achttiende te horen dat ze moest vertrekken, maar zelf was ze daar nog helemaal niet aan toe. Wat doe je met jongeren die net zoals Luisa niet voor zichzelf kunnen zorgen, maar volgens de wet wel meerderjarig zijn? Luisa doet haar verhaal en zet zich in voor verandering.

Ex-dakloze Luisa: 'ik was niet klaar voor zelfstandigheid en jeugdzorg liet me zitten.'

Luisa werd op haar zestiende uit huis geplaatst. De plek waar ze woonde was te onveilig. Om veiligheidsredenen was het beter dat ze ergens anders verbleef. Ze kwam terecht bij Stichting Jeugdformaat. Dat was een onderdeel van de jeugdzorg met logeerhuizen. Hier deelde ze een huis met andere jongeren. ‘Daar bleef ik tot mijn achttiende. Twee weken voordat ik meerderjarig werd, kreeg ik te horen dat ik eruit moest. Vanaf dat moment ging het bergafwaarts.’

Er wordt niet geluisterd

Luisa omschrijft de situatie in haar tijd in de jeugdinstelling als heel onzeker. ‘Ik heb nooit de juiste begeleiding en informatie gehad. Er wordt gewoon niet naar je geluisterd. Ze gaan wel in gesprek met je, maar ze schrijven in hun plan niet op wat jij wilt en gezegd hebt.’ Luisa voelde zich ontzettend genegeerd: ‘Als begeleiders gewoon even naar je zouden luisteren wat je te zeggen hebt en wat je wil bereiken, dan zouden veel dingen bij mij anders zijn gegaan. Ze vragen niet: “Wat wil je bereiken, wat heb je nodig, wat kunnen we voor je betekenen en waar kan je in worden ondersteund?”. Dat zijn volgens mij hele standaardvragen’, zegt ze cynisch. ‘Eigenlijk hoor je elke keer hetzelfde verhaal: “We gaan het bespreken, het gaat goed komen”, maar als puntje bij paaltje komt, wordt er niks gedaan en ben je aan je eigen lot overgelaten.’

Zelfredzaamheid

Als gevolg van de gebrekkige begeleiding is Luisa naar eigen zeggen slechte keuzes gaan maken toen ze achttien was. Ze ging meteen op zoek naar een huis, omdat ze niet dakloos wilde zijn. Luisa: ‘Daardoor zijn juist de schulden ontstaan die ik heb. De huur was veel te duur van de studio waar ik even woonde, maar ik wilde gewoonweg niet op straat leven. Ik voelde dat ik geen keus had. Je bent gewoon niet zelfredzaam op je achttiende’, verzucht Luisa. ‘Het financiële plaatje gaat niet als je zo oud bent.’

Door Jeugdformaat werd ze wél zelfredzaam genoeg bevonden. ‘Jij kan het wel aan, zeiden ze. Niemand vertelde me dat je eventueel langer recht had op jeugdzorg. Misschien was ik niet in de schulden geraakt als ik dat toen wel wist. Dan had ik me kunnen beroepen om mijn rechten,’ betreurt Luisa. ‘De hulpverlening is op dat moment je thuis en die word je dan ontnomen.’

Jongeren met problemen, niet probleemjongeren

Luisa vindt dat er iets moet veranderen in hoe de zorg voor jongeren in Nederland geregeld is. ‘De leeftijd dat je onder jeugdzorg valt moet sowieso omhoog en de overgang van achttien naar achttien-plus moet helemaal weg als je in de hulpverlening zit! Er moet gekeken worden naar wat jongeren nodig hebben. Op basis daarvan moet een plan worden gemaakt. Ten slotte moeten jongeren niet gezien worden als probleemjongeren, maar jongeren met problemen. Je verkeert namelijk in omstandigheden waar je soms helemaal niet voor gekozen hebt. Het helpt als we niet worden gezien als de oorzaak van onze problemen.’

‘Ik ben wel blij dat het probleem in de jeugdzorg zo wordt aangepakt en onder de aandacht komt. Zo kunnen andere jongeren wel betere hulp krijgen. Toch voelt wel een beetje dubbel dat ik daar toen niet gebruik van heb kunnen maken.’

Strijden voor bewustwording

Ondanks alle kritiek die Luisa heeft op de jeugdzorg, blijft ze werken aan een betere toekomst voor dakloze jongeren. Als vrijwilliger bij De Achterban komt ze op voor de rechten van kwetsbare jongeren, door betrokken te zijn bij diverse projecten in Den Haag rondom dakloze jongeren. ‘We zijn ook in gesprek gegaan met staatsecretaris Blokhuis om de problemen in beeld te krijgen en ze te laten zien waar het fout gaat. Het is mijn doel om mensen bewust te maken van wat het probleem echt is en dat het niet aan de jongeren ligt, maar ook aan de hulpverlening zelf.’ Luisa heeft samen met andere dakloze jongeren uit heel Nederland actief meegeholpen aan het actieplan van de Staatssecretaris.

Wat vindt Luisa van het actieplan van staatssecretaris Blokhuis? ‘We zijn positief over zijn plannen.’ Ze hoopt in ieder geval dat gemeenten het geld, de middelen en creativiteit vrijmaken om het plan uit te voeren. ‘Kritisch ben je altijd, maar ik wil vooral laten weten waar ze op moeten letten en waar de focus moet liggen. Als er echt resultaten zijn kan ik pas blij zijn en erin geloven. Voor nu moeten we het nog zien.’

Reactie Straat Consulaat

Als reactie op het verhaal van Luisa hebben we ook Joy Falkena van het Straat Consulaat gevraagd om een reactie te geven. Aan de ene kant erkent ze haar boosheid, maar wil ook nuance aanbrengen: ‘tussen zestien en achttien ben je aan het puberen. Dan heb je gewoon de duidelijkheid van regels nodig, zoals bijvoorbeeld een avondklok. Daarnaast worden de vragen die toen niet aan Luisa werden gesteld, nu wel aan jongeren voorgelegd.’

Joy komt ook op voor de hulpverlening waar Luisa kritiek op heeft. ‘De medewerkers van de jeugdzorg zijn echt wel bereidwillig om jongeren goed te helpen, maar er zijn gewoon weinig middelen, zoals slaapplekken en financiële middelen. Ik snap de boosheid van Luisa wel, maar ik denk eerder dat ze boos is op het systeem dat niet goed in elkaar zit. Daar lopen hulpverleners ook tegen aan.’

Samen met de jongerenraad heeft Joy een ‘Big Five’ gemaakt om een oplossing te geven voor de problematiek. ‘Zelfredzaamheid moet niet leeftijdgebonden zijn maar ‘vaardigheidsgebonden’. Dus als je aan deze vijf voorwaarden kan voldoen; je hebt een netwerk, een woning, iemand om op terug te vallen, je financiën zijn op orde en je gaat naar school of naar dagbesteding, pas dan ben je zelfredzaam.’