Het Leven is nooit af

Begin volgend jaar dient D66-kamerlid Pia Dijkstra een wetsvoorstel in dat ouderen de mogelijkheid geeft om ‘uit het leven te stappen’ als ze hun leven als voltooid zien. ‘Een onzinnig wetsvoorstel’ vindt sociaal werker David Keus. ‘Het leven is nooit voltooid.’

Het Leven is nooit af

Nooit klaar

Er zijn allerlei zaken die voltooid kunnen zijn. Denk bijvoorbeeld aan een project, een studie of een wedstrijd. Dit zijn afgebakende taken met een duidelijk doel en een vooraf gesteld begin en einde. Hier kun je van zeggen: ‘Het is klaar en voltooid’. Maar met een mensenleven is dit heel anders.

Pia Dijkstra zei onlangs in een interview met het AD over het wetsvoorstel: “Ik kan me zo goed inleven in mensen die zelf over hun sterven willen gaan. Tegenwoordig wordt het verschil tussen je biografische leven en je biologische leven steeds groter. Je moet de mogelijkheid tenminste bieden aan senioren”. Prachtig natuurlijk dat mevrouw Dijkstra zich zo goed kan inleven in mensen die willen sterven. Maar is een leven eigenlijk ooit voltooid?

Laat ik een voorbeeld aanhalen van iets wat ik als sociaal werker bij ouderen regelmatig tegenkom. Een tijdje terug ontmoette ik de vierentachtigjarige mevrouw De Groot. Voordat haar man overleed was ze altijd actief en maatschappelijk betrokken geweest. Gelukkig ontmoette ze een aantal jaar later een nieuwe man met wie ze weer gelukkig werd en veel samendeed. Maar haar nieuwe partner was een huismus, terwijl zij liever uitvloog. Mevrouw De Groot bleef hierdoor ook thuis, met als gevolg: Ze werd lusteloos, terneergeslagen, depressief en niet in staat om haar oude hobby’s op te pakken. Ze begon te zeggen: “Wie zit er nu te wachten op een oude vrouw van vierentachtig?

Doelloos?

Het probleem van mevrouw De Groot komt voort uit de gedachte dat we de zin van ons bestaan meten aan de hand van wat we doen. Maar hierin lopen we constant tegen problemen aan. Het nut of doel van een persoon is namelijk niet in één zin te vatten, zoals dat bij een voorwerp wel kan. Van een horloge kun je zeggen: het geeft de tijd aan. Als mens is dit echter niet zo simpel. Je doel als mens kan (gelukkig!) worden bijgesteld. Als je werkeloos wordt, betekent dit niet meteen dat doorleven geen nut of zin meer heeft.

Een nieuw doel

Wie denkt dat alleen zoiets als capaciteiten een mens nuttig maakt, heeft niet genoeg om zich heen gekeken. Want het verhaal van het ‘biografische leven’ waar Dijkstra het over heeft, wordt in de praktijk nooit alleen geschreven. Wanneer je bijvoorbeeld mensen vraagt waarom ze vrijwilligerswerk doen, dan hoor je vaak: ‘Omdat ik de wereld beter wil achterlaten dan ik haar heb aangetroffen’. De wereld om ons heen, hoe goed we het ook hier hebben met elkaar, is imperfect. Je hoeft alleen maar de krant maar open te slaan om dit te ontdekken. Wie zijn ogen richt op de ander ontdekt dat er altijd werk aan de winkel is. Als je het zo bekijkt is het leven nooit voltooid.

Je hebt vaak maar weinig nodig om van betekenis te zijn voor de wereld om je heen. Soms kan het schenken van koffie al genoeg zijn, of het zwijgend naast elkaar op de bank zitten.

Leren om door te gaan

Als kinderen vallen, leren we hen om op te staan. Ondanks dat het leven soms moeilijk is zeggen we tegen een kind dat hij niet moet opgeven. We leren hem om door te gaan. Waarom zeggen we dit dan niet tegen onze ouderen? Door het wetsvoorstel over voltooid leven bevestigt Pia Dijkstra dat het leven voltooid kan zijn, en dat ouderen niet meer kunnen bijdragen aan het ‘er zijn voor de ander’, dat we ‘niet meer zitten te wachten’ op mensen als mevrouw De Groot.

Mevrouw de Groot ontdekte een nieuwe zin in haar leven door bij kwetsbare mensen thuis op bezoek te gaan. Zij geeft hen hulp door ze bij te staan. Klaar is ze nog lang niet, want het is een taak zonder einde.