Besluit van de GKv over vrouwen in het ambt: wat speelt er?

Explainer

Het feminisme neemt grote stappen binnen de kerk. In 2017 heeft de Generale Synode van de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt (GKv) besloten om kerken de ruimte te geven om zelf beleid te maken en uit te voeren over vrouwen in het ambt. Begin 2020 is er weer een Generale Synode van de GKv. Een aantal kerken heeft aangegeven dat er een betere motivatie voor het besluit moet komen. Waar moet de Generale Synode naar kijken om iedereen tevreden te kunnen stellen?

Besluit van de GKv over vrouwen in het ambt: wat speelt er?

Nu er zo’n grote verandering heeft plaatsgevonden in de GKv, is het interessant om te kijken hoe deze kerk naar feminisme kijkt. In een eigen enquête, verspreid onder GKv kerken, werd de vraag gesteld of het feminisme en het christendom samen zouden kunnen gaan. Feminisme is het streven naar gelijkheid of gelijkwaardigheid tussen man en vrouw. Uit de enquête bleek dat 56 procent van de mensen uit de GKv vond dat het deels samen zou kunnen gaan, 28 procent vond dat feminisme en het christendom volledig samen zou kunnen gaan en 16 procent vond van niet of wist het niet. Het is opvallend dat toch zoveel mensen het feminisme niet afwijzen binnen de GKv. Eén van de reacties was: “God heeft man en vrouw beide geschapen als beelddrager van Hem.” Een ander zegt: “Al in de scheppingsorde is bepaald dat man en vrouw gelijk zijn, maar toch verschillend.” 

 

Op de vraag of mannen en vrouwen gelijk zijn, zei 51 procent van de respondenten ja tegenover 42 procent die nee zei. Deze laatste vraag zou op verschillende manieren geïnterpreteerd kunnen worden en dat maakt het lastig. Harmsen: “Je kan bij gelijk zijn denken aan gelijke rechten en plichten voor mannen en vrouwen óf ze als volledig gelijk zien, dus uiterlijke kenmerken ook bijvoorbeeld. Dat laatste klopt natuurlijk niet, dus daarom hebben sommige mensen waarschijnlijk ‘nee’ gezegd.” Een echte conclusie kan je dus niet trekken uit deze uitkomsten.

 

De vrouw in het ambt

Sinds 2005 ligt het onderwerp ‘de vrouw in het ambt’ al op de Synode-tafel, aangedragen door GKv Barneveld Noord. Vervolgens is er een deputaatschap ingesteld om een studie van deze kwestie te maken. Voor de Generale Synode in 2017 is er een deputaatschap Man Vrouw en Ambt geweest en zij hebben een inhoudelijk rapport over de vrouw in het ambt geschreven. Een ander deputaatschap, Man Vrouw in de Kerk, kreeg de taak om het proces in de kerken te begeleiden. Gerhard Messelink is deel van het deputaatschap Man Vrouw in de Kerk: “Er zijn inmiddels een stuk of twintig kerken die hebben gevraagd of het besluit kan worden herzien. Daarnaast zijn er nog een aantal brieven die vragen om een betere argumentatie. Die bekijken wij vast ter voorbereiding van de Generale Synode van begin 2020.”

Betere argumentatie

In juni 2019 is er een onderzoek geweest onder de GKv kerken over het besluit van de Synode in 2017. “Opvallend is dat ongeveer 50 procent van de respondenten, onder de voor- én tegenstanders, het besluit niet goed genoeg beargumenteerd vindt”, geeft Messelink toe. Dus zelfs de kerken die de vrouw al hebben toegelaten tot het ambt, vinden de gronden waarop de Synode dat gebaseerd heeft, niet voldoende. Hoe zit dat?

Uit onze eigen enquête kwam naar voren dat van de 142 reacties, 25 mensen aangaven dat ze een bredere of betere motivatie van het besluit willen hebben. Drie mensen geven aan dat het hele besluit herroepen moet worden en negen mensen zouden willen dat vrouwen alleen bevestigd mogen worden als diaken. 

Maaike Harmsen is theologe en zit in de werkgroep Man Vrouw Kerk. Samen met een groep anderen schreef zij het boek ‘Zonen en dochters profeteren’ waarin ze hebben gekeken naar wat de Bijbel zegt over de vrouw in het ambt. De Generale Synode heeft dit boek gebruikt om zichzelf over het onderwerp te informeren. “Maar het boek was geen officieel synode-materiaal. Nadat de Synode het besluit had genomen, publiceerden ze een soort samenvatting van twee kantjes waarin ze een samenvatting gaven van alles wat ze hadden gelezen, alle discussies die ze hebben gevoerd, etc.” Die twee pagina’s lijken dus alsof er weinig argumenten zijn geweest voor het besluit, maar er ging veel informatie en discussie aan vooraf.

Emancipatie

Afgelopen jaar is er een onderzoek geweest, door het Praktijkcentrum voor onderzoek en dienstverlening in de kerken, onder de GKv om te kijken wat zij met het besluit hebben gedaan. Op dit moment worden in bijna 60 procent van de kerken vrouwen toegelaten tot het ambt. Uit het onderzoek blijkt dat slechts vier van de kerken die nu vrouwen in het ambt toelaten dat al deden voor het genomen synodebesluit. Het openstellen van het ambt in 2017 heeft dus geholpen met de emancipatie van de vrouw in de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt.

Van de kerken die (nog) geen vrouwen in het ambt hebben, hebben zestien kerken besloten het besluit uit te stellen tot de volgende synode. Tien kerken waren nog niet toe aan het nemen van een besluit.

Messelink: “De visie dat vrouwen niet in het ambt bevestigd zouden mogen worden, is in de historie zo gegroeid en tegenwoordig kun je er op verschillende manieren tegenaan kijken. Dit is een ingewikkeld proces, omdat het een complex thema is, maar het is erg zinvol om het er met z’n allen over te hebben. Ik vind het bijzonder dat die traditie niet in beton gegoten is, maar dat we daar nu met z’n allen fris naar kijken vanuit de Bijbel en vanuit deze tijd.”