De lege kerk

Een open deur: steeds minder mensen gaan naar de kerk. Bijna 80% van de Nederlanders zet zelden of nooit een voet in het huis van God. Toch zijn er kerken die groeien.

De lege kerk

In 2017 was de groep religieuze mensen (49%) voor het eerst kleiner dan de groep niet-religieuzen (51%), blijkt uit cijfers van het CBS. Het aantal kerkgangers daalt echter zo snel dat cijfers van twee jaar geleden alweer achterhaald zijn. Vanwege een andere rekenmethode komt het SCP zelfs op een nog kleinere groep religieuzen uit (31%). 

Orthodoxer en gemotiveerder

Nog een open deur: kerkgangers worden steeds ouder. Opvallend is dat jonge kerkgangers orthodoxer en gemotiveerder zijn dan hun oudere kerkgenoten. Volgens het SCP is dat logisch: jongeren zijn omringd door ongelovige leeftijdsgenoten, om lid te blijven van de kerk moet je haast wel extra gemotiveerd zijn. Een conservatievere kern blijft over. 

Geen kerk loopt zo snel leeg als de Rooms-Katholieke Kerk. Ook zijn katholieken het minst serieus in hun kerkelijkheid. Zo’n 70% van de katholieken gaat zelden of nooit naar de kerk. Wel vormen katholieken nog steeds de grootste groep gelovigen (24%, CBS). Dat kan komen doordat sommige katholieken zich niet uitschrijven terwijl ze stilletjes de kerk verlaten. Ook de Protestantse Kerk Nederland ziet het ledenaantal teruglopen. De meest trouwe gelovigen zijn gereformeerden: 58% neemt wekelijks plaats in de houten banken. 

Deur naar de wereld

Het lukt de meeste kerken niet de deur naar de wereld open te zetten. Mensen vinden dat het instituut niet meegaat met maatschappelijke ontwikkelingen. Ze bevragen bovendien alles wat met traditioneel gezag te maken heeft. 

De kerk sluit te weinig aan bij de eigen levensvisie, vindt 73% van de Nederlanders volgens het SCP. Een even grote groep vindt bij de kerk geen antwoord op spirituele vragen. Dat kan verklaren waarom mensen zich voor zingeving niet meer tot de kerk wenden.

Want zingeving wordt steeds meer een individuele beleving. Mensen putten daarvoor ook uit oosterse bronnen zoals yoga en niet-religieuze bronnen als muziek. Dat mensen behoefte blijven houden aan zingeving blijkt wel uit de populariteit van nieuwe initiatieven zoals Preek van de Leek. Daarbij bestegen opiniemakers zoals schrijvers, wetenschappers en cabaretiers het kansel om een dienst te verzorgen. Onder de bezoekers waren studenten die voor het eerst een kerk binnenliepen, mensen die na jaren weer eens kwamen en oudgedienden. 

Tegendraadse beweging

Binnen de neerwaartse trend maken een paar gezindten een tegendraadse beweging. Evangelische gemeentes trekken met hun eigentijdse stijl juist nieuwe leden. Het grootste deel van die groei komt van andere protestantse kerken. De aantrekkingskracht zit voor gelovigen in de verstaanbaarheid van het geloof, de aansluiting bij alledag en de omarming van populaire cultuur. 

Ook migrantenkerken groeien. Met een miljoen christenmigranten vormen zij een aanzienlijke groep gelovigen in Nederland. De kerk is voor hen niet alleen een religieuze plek, maar ook een sociale plek die hen helpt bij de integratie.

Kerst

Komende kerst zullen toch weer bijna 2 miljoen mensen in de kerk zitten. De kerk blijft bovendien voor veel mensen een rol spelen in bijzondere situaties, zoals rouw en doop. De vraag is, kan een bezoek in de decembermaand de kerk in stand houden?