Acceptatie en gelijkheid: op zoek naar een feministische kerk

Van de GKv tot de PKN, van de Evangelische kerk tot de katholieke kerk: er zijn talloze verschillende stromingen en richtingen binnen het christendom, het kan lastig zijn om een kerk te vinden waarbij je je thuis voelt. Als je feminist bent, speelt dat waarschijnlijk ook nog een rol voor je. Met die vraag in mijn achterhoofd ben ik op zoek gegaan naar een ‘feministische’ kerk.

Acceptatie en gelijkheid: op zoek naar een feministische kerk

Een zwarte transvrouw als dominee

Wat zocht ik dan? Waar zou een zogenaamde ‘feministische’ kerk aan moeten voldoen? Ik zette de vraag uit in de Facebookgroep Christenfeministen en op mijn eigen Instagram-account De Feministische Werkplaats. De reacties vlogen binnen: inclusiviteit, acceptatie en gelijkheid waren de belangrijkste waarden die naar voren kwamen. ‘Een zwarte transvrouw als dominee’ was ook één van de reacties. Het lijkt misschien een grap, maar er zit een kern van waarheid in: feministen vinden het belangrijk dat iedereen moet kunnen doen wat diegene wil en dat een instituut als de kerk je niet veroordeelt of weigert om wie je bent. 

Ik verzamelde alle antwoorden en stelde daar een lijst met eisen van samen.

Aan welke eisen moet een feministische kerk voldoen?

  • Vrouwelijke spreker en het ambt open voor vrouwen
  • Genderneutrale termen voor God en de Heilige Geest
  • Inclusieve preken met onderwerpen die op iedereen van toepassing zijn
  • Buiten de stereotype hokjes denken
  • Aandacht voor de vrouw in de Bijbel
  • Geen patriarchale opvatting van het leven en de wereld (Het patriarchaat is term om een maatschappijvorm aan te duiden waarin de mannen een dominante rol innemen)
  • Begaan met wat er in de wereld gebeurt
  • Écht iedereen is welkom
  • Rolstoelvriendelijk
  • Abortus wordt niet afgestraft
  • Mannen die helpen bij de crèche of zondagsschool (daar ook gelijkwaardigheid)
  • Maar ook: geen oordeel over homoseksualiteit en andere groepen uit de LHBTQ+-gemeenschap en openlijke acceptatie voor deze mensen

Dat is nogal een lijst. Ik kon niet direct een kerk bedenken die al deze punten zou aanvinken. Ik besloot maar gewoon te googelen op ‘feministische kerk’. Eerste zoekresultaat: Feministische theologie | Remonstranten. Ik klik en begin te lezen. Het bevalt me wel wat daar staat en zie dat ze over allerlei andere onderwerpen ook een duidelijke mening hebben, waar ik het mee eens ben. Ik besluit contact op te nemen met de predikant van de Remonstrantse Gemeente in Leeuwarden, dominee Marjan van Hal. 

Een altaar voor Maria in Nijeveen

feminisme

Een paar weken later ben ik op bezoek bij ds. Van Hal. Haar huis staat vol beeldjes van Maria en buiten staat zelfs een soort altaar waar de moeder van Jezus een plekje heeft gekregen. Als ik Van Hal daarnaar vraag zegt ze: “Ik vind het heel bijzonder hoe ze in de Katholieke Kerk naar Maria kijken, dat ze een vrouw zo hoog hebben geplaatst. Ik zou willen dat we dat in onze kerken ook wat meer hadden.” 

Het blijkt dat de Remonstranten in Leeuwarden maar twee keer per maand een dienst hebben. De gemeente in Leeuwarden is erg klein, zo’n zeventig leden en vrienden. Van Hal: “Wat mij gelijk aansprak aan de Remonstranten, was hun geloofsbelijdenis. ‘Wij beseffen en aanvaarden dat we onze rust niet vinden in de zekerheid van wat wij belijden, maar in verwondering over wat ons toevalt en geschonken wordt.’ Ik vind dat ontzettend mooi.” Ook vrijheid en acceptatie van anderen staat hoog in het vaandel: “Iedereen mag z’n eigen geloof hebben en dat zelf invullen, maar respecteer het ook als iemand het op een andere manier invult.”

Acceptatie van andere manieren van geloven: check. Iedereen mag zelf weten hoe diegene zijn geloof invult. En vrouwen? Zijn die gelijkwaardig aan mannen? “Dat is helemaal geen vraag vind ik. Dat zou in elke kerk zo moeten zijn, ik vind dat juist heel Bijbels,” zegt Van Hal zonder aarzeling, “Ik vind het heel treurig dat vrouwen in sommige kerken nog als ongelijkwaardig worden behandeld.” Feministisch gedachtegoed: check.

Van Hal geeft aan dat mannen en vrouwen daarentegen niet hetzelfde zijn. “Toen ik predikant werd heb ik wel besloten om dat ook op een vrouwelijke manier te doen. Mannen hebben het eeuwenlang op hun eigen manier ingevuld en nu heb ik een beetje een andere manier gevonden die meer bij mij past. Er is meer aandacht voor het esthetische, wat ik wil laten zien met mijn eigen ontworpen toga’s. Ook doe ik meer aan rituelen en gebruiken we inclusief taalgebruik. Ik vind dat je het best wel eens over God als ‘zij’ kan hebben om af te wisselen. Dat vind ik wel een soort vrouwelijke toevoeging.”

Video | Remonstranten en feminisme

Christenfeminisme

Warm welkom en acceptatie

Mooie woorden. Dat moet ik natuurlijk met eigen ogen zien. Dus op 8 december 2019 ging ik naar een dienst van de Remonstranten in Leeuwarden. Het zou een jubileumdienst worden vanwege hun 25-jarig bestaan. 

Ik stap een klein kerkje binnen, heel anders dan mijn eigen kerk. Omdat er zo weinig mensen in de kerk zijn, val je op. Dat is niet erg, want daardoor word je gelijk warm welkom geheten. Ik ga achterin zitten; de meeste mensen zitten al voorin en ik kijk altijd een beetje de kat uit de boom als ik ergens kom waar ik nog nooit ben geweest.

Omdat het een jubileumdienst is, vertellen twee mensen uit de kerk (geen leden, maar vrienden), wat de gemeente voor hen betekent. Beide mensen zijn lid van een andere kerk, maar vinden in de Remonstrantse kerk wat ze missen in hun eigen kerk: acceptatie en een eigen invulling aan het geloof. 

Dat komt ook naar voren als ik met twee jongeren spreek die schuin achter me zitten. De enige twee jongeren (op mij na) die in de kerk zitten. Ik vraag wat ze hier doen en wat ze zo mooi vinden aan deze kerk. Syrah van 20 is theologiestudent en vertelt dat ze stage loopt bij de kerk: “Het is hier heel vrij. De Remonstranten erkennen dat er niet één waarheid is en dat iedereen dus op zijn eigen manier naar het geloof kan kijken. De preken zijn daardoor niet echt Bijbelgericht. Dat mis ik wel.” Dat kan ik beamen, de overdenking van die ochtend gaat over vreugde. Het onderwerp past mooi bij het jubileum, maar er wordt geen enkele Bijbeltekst aangehaald.

Iedereen is welkom bij de Remonstranten in Leeuwarden, dat merk je, maar echt dat feministische is moeilijk te grijpen na het bijwonen van één dienst. Dat zul je eerder zien als je vaker komt en meer mensen spreekt. Maar misschien kom je dat feministische ook wel tegen bij andere kerken. 

Niet één feministische kerk

Theologe Maaike Harmsen beaamt dat het allemaal niet zo zwart-wit is als het lijkt. “Steeds meer kerken laten de vrouw toe tot het ambt en zien mannen en vrouwen als volledig gelijkwaardig. Deze kerken zou je dan ook feministisch kunnen noemen. Een aantal kerken hebben zelfs een meldpunt seksueel misbruik. Dit om de veiligheid van kwetsbare groepen te waarborgen, wat vaak vrouwen zijn. Dat moet je niet uitvlakken.”

Duidelijk. Omdat ik één kerk of stroming heb gevonden die ik als feministisch heb bestempeld, betekent dat niet dat andere kerken een volledig gebrek aan emancipatie hebben, integendeel. Harmsen gaf aan dat onder andere de Unie Baptisten ook voor de vrouw in het ambt zijn. Hey, dat is mijn kerk! Is de kerk waar ik mijn hele leven naartoe ga dan toch de kerk waar ik ook mijn visie op de wereld terug kan vinden? 

Gave vóór gender

Ik sprak op een vrijdagochtend af in een lokaal café met dominee Wouter Bandstra, voorganger in de Baptisten Gemeente Sneek. Míjn kerk. Na alle gesprekken met mensen over feminisme en de positie van de vrouw in verschillende kerken werd het ook wel eens tijd om op onderzoek te gaan in mijn eigen kerk.

“Iedereen heeft gaven gekregen, dat gaat vóór gender. Ik wil niet dat iemand haar gaven niet kan inzetten voor God, omdat ze een vrouw is”, begint Bandstra. Maar wat moeten we dan met de zwijgteksten uit de Bijbel? “Ik denk dat je wel een bepaalde theologische achtergrond moet hebben om de Bijbel écht goed te kunnen ontleden en begrijpen,” legt Bandstra uit, “het is niet alleen een tekst; het is de tijdsgeest, de redenatie achter een tekst, aan wie het gericht is. Die context kun je niet negeren.” 

Een bijzonder gesprek, wat me veel inzicht heeft gegeven in mijn eigen kerk. Ik zat al die tijd al in een feministische kerk en ik had het niet eens door. Als je dat belangrijk vindt, is het daarom goed om hier eens over te praten met je dominee en hoe zwaar die mening weegt als het gaat om hoe welkom je je voelt. Of dat nou in een feministische kerk is of niet.