Maken kinderen gelukkig(er)?

‘De halleluja-oermoeder bestaat niet’

We hebben een date. Als vanouds eten we donderdagavond in de stad. Spontane wijntjes zijn vervangen door de datumprikker sinds twee van ons vriendinnenclubje een eerste kind kregen. Onze vriendschap gaat zo’n twaalf jaar terug. Drie van de vier vriendinnen serveerden als bijbaan in een Spaans restaurant, vriendin nummer vier woonde tegenover en schoof na werktijd aan. Inmiddels zijn we afgestudeerd, werken we, kochten diezelfde twee een huis buiten de stad met tuin en maak ik begin dertiger en (nog) kinderloos de som op: Maken kinderen gelukkiger?

Maken kinderen gelukkig(er)?

Het merendeel van de Nederlandse bevolking wil kinderen, liefst meerdere kinderen. Ouders zeggen gelukkiger te zijn met kinderen, maar uit de meeste onderzoeken blijkt dat niet altijd te kloppen met wat ervaren of gevoeld wordt door de kersverse ouders. Kinderen hebben een neutraal, soms zelfs negatief effect op het geluksgevoel. Meestal heeft dat te maken met de financiën en de zorgen die kinderen met zich meebrengen. Minder geld, minder slaap, minder vrije tijd. Idealiseer ik het moederschap? Ik ga bij mijn vriendinnen te rade.

Huppels in je buik

Wat voelde je toen je je baby voor het eerst in je armen had? Esther: “Onbeschrijfelijk. Geen woorden voor dat gevoel. Aan de ene kant is het opluchting (dankbaarheid, de bevalling zit erop) en aan de andere kant bewondering (dat wij samen zoiets moois kunnen maken!). Verder onwetendheid, help wat moet ik doen? Volgens mij wil ze drinken, haal een verpleegster! En zorgen. Doet zij het wel goed en doen wij het wel goed? En uiteraard voel ik liefde, een vorm van verliefdheid, huppels in mijn buik.”

Oké, dat is de eerste verliefdheid. Maar daarna? “Inmiddels ben ik een stuk minder hysterisch. Mijn gevoel verschilt van ‘Lenthe, blijf met je vieze tengels van de afstandsbediening af!’ tot ‘koetsjie koetsjie, wat slaap je lief.’ Als ik met haar knuffel en daarbij stilsta en niet denk aan de aardappeltjes die aanbranden, denk ik nog steeds vol verbazing: wow, dit is mijn kind!” 

Kinderloze stellen gelukkiger

Je eigen kind. Dat kan in geen woorden of gevoel beschreven worden. Toch wees een ander Duits onderzoek van de universiteit van Heidelberg uit dat stellen zonder kinderen gemiddeld net een tikkie gelukkiger zijn dan stellen mét kinderen. Totdat kinderen de deur uitgaan, daarna zijn stellen mét kinderen gelukkiger. Toch blijven stellen kinderen krijgen, kinderen blijven immers minstens 18 jaar thuis wonen. Waarom koos vriendin twee voor kinderen? “Ik heb kinderen altijd leuk gevonden, ik hou van hun spontane acties, energie en creativiteit. Inmiddels werk ik al jaren in de Jeugd-ggz en ben nog altijd dagelijks positief verrast over hoe diep en onvoorwaardelijk de liefde tussen ouder en kind is. Ook in mijn eigen leven ervaarde ik keer op keer hoe waardevol familie is. Het leek me daarom fantastisch om zelf kinderen te krijgen, al vond ik dat iets voor ‘later’. Na tien jaar samenzijn met mijn vriend (inmiddels man), voelde ik dat we allebei klaar waren voor een nieuwe stap in onze relatie.”

Moederschapscultuur

Is het krijgen van kinderen altijd een volgende stap in een relatie? Liesbeth Smit schreef het boek Een echte vrouw krijgt kinderen. In de Nederlandse samenleving heerst volgens Smit een sterke moederschapscultuurAnders dan in omringende landen waar het aantal vrouwen dat geen kinderen krijgt, stijgt dit aantal in Nederland niet. Als je geen kinderen hebt, heb je iets uit te leggen, stelt ze. Smit kreeg vaak naar haar hoofd geslingerd dat het aan haarzelf lag, ‘je bent te kritisch met mannen’, ‘niet-moeders krijgen later altijd spijt van hun keuze’. Ze schrijft dat bij 80 % van de vrouwen kinderloosheid helemaal niet altijd een keuze is, maar dat het gewoon zo loopt. Misschien kwamen deze vrouwen niet de juiste partner tegen… 

Een partner heb je niet altijd in de hand. Ik droomde ooit van twee kinderen voor mijn dertigste en twee na mijn dertigste. Als ik hardop mijmer dat ik dus niet te lang moet wachten - dertig werd ik reeds - krijg ik geregeld te horen: “Geniet nu nog maar van die vrijheid. Je kan gaan en staan waar je wilt.” Mijn moeder nam mij als oudste baby overal in de Maxi-Cosi mee naar toe, dat lijkt niet voor iedereen op te gaan.
Esther: “Ik dacht dat ik mijn leven redelijk hetzelfde voort kon zetten, maar dan mét kind. Dat kan niet, tenzij je een wonderbaby hebt of zelf supermens bent. De halleluja-oermoeder bestaat niet. Ik denk dat het allerbeste voor veel kinderen toch een zekere vorm van rust en regelmaat is. En dat past niet bij mijn eigen karakter. Maar als baby happy is, is mama een stuk happier.” 

Vrijheid

Vrijheid en tekortschieten zijn steevast woorden die ik hoor onder vriendinnenmoeders. Waarom twijfel jij? Vraag ik aan Marleen, vriendin drie. “Ik ben gek op kinderen, gaf hockeytraining, paste op en lees nu wekelijks voor bij twee kinderen, maar toen het een logische volgende stap in mijn leven zou worden, sloeg de twijfel toe. Ik houd van mijn vrijheid, het gevoel te kunnen gaan en staan waar ik wil. Huur opzeggen, tas inpakken en gaan! Het gevoel dat dit kan, geeft mij rust en maakt mij een gelukkig mens.” Daarnaast ziet ze in haar omgeving steeds meer mensen die bewust kinderloos zijn vanwege het milieu. “Ook ik maak mij druk om klimaatverandering en alle gevolgen die we nog lang niet allemaal kunnen overzien. Wil ik een kind grootbrengen op deze aarde? Of stel dat mijn kind voor Shell zou werken… Zou ik dan niet enorm teleurgesteld zijn?” 

Want kinderen krijgen is een, ze opvoeden is een tweede. Stroken de verwachtingen van het ouderschap met de realiteit? Esther: “Van tevoren dacht ik, als zo’n beetje iedere debiel een kind op kan voeden, dan kan ik het al helemaal. Het ergste van een kind krijgen is de bevalling. Realiteit: de bevalling duurt maar een paar uur en dat is pittig, maar een kind grootbrengen is een zoveel grotere uitdaging!” Ook vriendin twee ziet een gapende kloof tussen verwachting versus realiteit. “Als mijn zoontje hysterisch huilt en niets lijkt te helpen, dan voel ik mijn frustratie toenemen, gelijk daarna komt er een schuldgevoel omdat ik me gefrustreerd voel. Slaapgebrek helpt op zo'n moment niet mee. Van tevoren had ik niet gedacht dat mijn wereld zo anders zou worden en dat boodschappen doen het uitje van de dag zou zijn. Anderzijds geeft een kind een boost voor je zelfvertrouwen: veel dingen gaan vanzelf. Op vakantie merkte ik pas hoe weinig nodig is om voor je kind te zorgen. Ik gaf borstvoeding en met een paar luiers, draagzak en een hydrofiele doek kwamen we een heel eind!” 

Tekortschieten

Als oudste van vijf, heb ik de geboorte van mijn jongste broertje op mijn negende en jongste zusje op mijn elfde bewust meegemaakt. Fantastisch vond ik het om de grote zus te zijn, ze in bad te doen, mee uit wandelen te nemen, aankleden en later de haren in te vlechten. Dat mijn moeder ook parttime juf was en boeken schreef, vond ik normaal en ik hoor(de) haar daar nooit over. Ervaren we het moederschap vandaag de dag als zwaarder? 
Volgens Christien Brinkgreve, hoogleraar Sociologie was het moederschap vroeger fysiek zwaarder, maar is het tegenwoordig emotioneel ingewikkelder geworden. De invloed van Social media, de hoeveelheid aan informatie over het moederschap en opvoeden en alle elkaar tegensprekende adviezen zouden tot grote onzekerheid leiden.
Moeders zouden bijna burn-out raken door het moederschap vanwege (het gevoel) van voortdurend kritiek van anderen. Esther beaamt dat anderhalf jaar na de geboorte, de grootste uitdaging is om alle ballen hoog te houden “Ik voel me constant ergens tekortschieten: ik zie mijn oma een stuk minder, vrienden alleen op afspraak, en als ik dan afspreek met vrienden voel ik me schuldig dat ik mijn huis in chaos verlaat. En dan werk. Hoe kan een moderne vrouw werken, inclusief carrière met overuren, het huishouden doen én een sociaal leven hebben?”

Vijftigduizend euro

Naast tijd en zorgen brengt een kind ook veel kosten met zich mee. Met een wandelwagen, co-sleeper, commode, kleren en luiers al dan wel of niet uitwasbaar - ben je er niet. Volgens het Nibud kost een kind van 0 – 12 jaar uit een gezin met een gemiddeld inkomen ruim € 50.000,-. Vijftigduizend euro! Tel je daarbij de studie op, dus tot het moment dat ze op eigen benen staan, dan kom je op een gemiddeld bedrag van € 110.000,-. Krijgen stellen op een wat oudere leeftijd kinderen, wanneer hun financiële omstandigheden beter en stabieler zijn, dan maken kinderen absoluut gelukkiger wees een ander onderzoek dit jaar uit. Is het dus toch niet erg om ‘pas’ na je 30e aan kinderen te beginnen – mochten ze mij gegeven zijn. 

Ik maak over een paar jaar met een stuk of drie koters om me heen graag nog eens de balans op. Want ondanks de slapeloze nachten en frustrerende dagen dat er niets hun handen komt – beamen beide vriendinnen dat het moeder-zijn een “nieuw perspectief in hun leven”, “een prachtig doel” en “rijker, gelukkiger in de breedte” heeft gebracht. Daar kan geen spontane restaurantdate, vrijheidsgevoel of uitslaapsessie tegenop.

Bronnen: Dartmouth College en Paris School of Economics, When new parents become unhappy, brothers and sisters become less likely van Duitse Max Planck Institut für Demografische Forschung, Marriage, parenthood and social network: Subjective well-being and mental health in old age (University of Zurich, SWITZERLAND).