Voltooid leven? Autonomie vs. Overgave

Column

Aanstaande zondag gaat onze televisie uitzending over het wetsvoorstel van Pia Dijkstra over voltooid leven, en het rapport dat gisteren over dit onderwerp verscheen. Een altijd ingewikkeld vraagstuk, zeker voor christenen.

Voltooid leven? Autonomie vs. Overgave

Een poos geleden had ik schrijver en oud-geestelijk verzorger Jean-Jacques Suurmond aan de telefoon. Twee woorden zijn volgens hem de aanstichter van de doodswens van een groeiende groep gezonde ouderen. Eerste brieste hij over het economisme, waarvan ouderen (en ook jongeren trouwens) gek worden. Het moet altijd beter, sneller, er moet altijd groei zijn. Daardoor is er -kort door de bocht gezegd - geen tijd voor mededogen en goede relaties. 

Daarna ging hij los over het feit dat autonomie het hoogste goed is geworden in onze samenleving. ‘Wat doen we ouderen aan? We leggen hen langs de meetlat van autonomie. Een leven waarin je niet meer autonoom bent, is blijkbaar niet waardevol’ zo stelt Suurmond. Voor mensen die nog gezond zijn, is afhankelijkheid een schrikbeeld. Voor dat het zover is, stap ik er liever uit. 

Autonomie als hoogste goed. Dat bleef bij mij hangen.

Er was eens...

Er was eens een stoere jongen. Hij trouwde met een lief meisje. Ze hadden het goed, kregen kinderen die, toen de tijd rijp was, uitvlogen. Ze waren opeens weer samen. Het huwelijk kwam onder druk. Het was niet alle dagen fijn. Er ontstond afstand. De man was veel afwezig, de vrouw voelde zich eenzaam. 

Toen zij zestigers waren, werd de vrouw ernstig ziek. Jaren van ziekenhuisbezoeken, bestralingen, operaties en weer opkrabbelen volgden. Het was een intensieve tijd waarin zij elkaar vaak niet vonden.

Afhankelijk

Toen kwam er een moment dat de dokters zeiden: we kunnen niks meer voor u doen. Een nieuwe fase brak aan. Weerstand en boosheid. Daarna een fase van doodziek zijn; een waakrooster dat toch weer opgeheven werd; toch weer nodig was - en later toch weer niet. 

Een periode waarin buiten zitten in een rolstoel en naar de bloemen kijken het enige was wat de vrouw nog kon. Opstaan in de loop van de ochtend, bloemen kijken, weer naar bed gaan. Zij kon niet meer praten, alleen schuifelend lopen. En kijken. En aanraken.

Groei en heling

En de man. Hij richtte zich met zijn hele wezen op zijn vrouw. Hij las haar in haar bewegingen. Kwam haar tegemoet in haar behoeftes. Zorgde voor haar met hart en ziel. De omgeving zei soms: waarom duurt het zo lang? Wat een lijdensweg… waarom zou zij niet eerder uit het leven stappen? 

Maar ze gingen dapper door. En er gebeurde wat, er groeide iets moois. Iets tussen hen wat helend was. Een bijzondere band, misschien iets wat het verstand te boven gaat. 

Zij durfde afhankelijk te zijn. Ze kon niet anders, en gaf zich aan haar man. Nu wel. En hij durfde haar te lezen, gefocust te zijn op de behoeftes van zijn vrouw. Nu wel. 

Ooit hoorde ik: een zinvol leven is altijd een leven dat gericht is op de ander, want we zijn geschapen als mensen in relatie tot elkaar. Vanwaar die drang naar autonomie? 

Overgave

De vrouw overleed een aantal weken later rustig. De mensen dachten: wat was het een lijdensweg, had dat niet anders gekund? Maar de man was dankbaar voor de tijd die hen nog gegund was. Wat achterbleef was een diepe rust. Het lijden was niet voor niets geweest. Het had herstel gebracht. 

‘Autonomie is niet het hoogste goed. We zijn als mensen verleerd om te leven vanuit het tegenovergestelde, namelijk overgave’, zegt Suurmond.

En ook zegt hij: ‘Ouderen en zieken kunnen ons leren dat het geheim van een gelukkig leven daarin ligt, in overgave. Dus ook aan de zorg van de ander als dat nodig is. De illusie van autonomie kan los gelaten worden. 
Het leven gaat uiteindelijk om verbinding met elkaar. De laatste overgave is die aan de dood. En daar komen we nu eenmaal allemaal een keer aan toe. Overgave is een levensles.’ 

En hij leefde nog lang – en gelukkig.