Burgerwacht: nuttige aanvulling voor politie of spelen voor eigen rechter?

Explainer

Een inbraakgolf, een groep hangjongeren op straat, mensen die lastiggevallen, aangerand of beroofd worden. En het gebeurt in jouw buurt. Het leidt tot gevoel van onveiligheid. Sommige wijken lossen het op door met appgroepen elkaar op de hoogte te houden. Je kent die bordjes wel “attentie WhatsAppbuurtpreventie”. Maar in sommige wijken gaat het nog een stap verder. Daar surveilleren bewoners door hun eigen wijk. Als burgerwacht.

Burgerwacht: nuttige aanvulling voor politie of spelen voor eigen rechter?

In veel steden of dorpen juichen politie en gemeente de komst van deze teams toe en helpen ze met het opzetten van een buurtpreventieteam. Maar er zijn ook voorbeelden van buurtteams die meer op eigen houtje opereren. Zo zijn er teams met eigen helikopters, hittezoekende drones en apparatuur waar de politie jaloers op zou zijn. Ook zijn er verhalen bekend van groepen, die een hele database hebben opgebouwd met alle personen die ooit in de wijk zijn geweest. Hoe ver moet het gaan? Hoe ver mag het gaan? Wat zijn de voor- en nadelen van dit relatief nieuwe veiligheidsinitiatief.

Op Goeree Overflakkee geloven ze ook in de buurtinitiatieven. Sterker nog, daar krijgen kinderen zelfs les in het opsporen van onraad. Agent Janita is er druk mee. Leuk en nuttig. Zo ervaren de kinderen en ouders dit fenomeen. Oplettende kinderen worden later oplettende volwassenen. Je kan niet vroeg genoeg beginnen. Bovendien is het eiland vrij uitgestrekt en heeft de gemeenschap behoefte aan extra ogen en oren, die de politie weer kunnen helpen.

Kopje suiker

Ook in Duiven hebben ze positieve ervaringen met hun eigen burgerwacht, ooit opgericht na een serie inbraken in het dorp. De organisatie is zo goed dat er liefst 90 buurtbewoners zijn aangesloten. Er wordt ’s ochtends, ’s middags en ’s avonds gesurveilleerd. Ze lopen in groepjes van twee en als er onraad is weten ze elkaar te vinden. Contact met de politie is goed. Resultaat: Een spectaculaire daling van de criminaliteit in Duiven. Een bijvangst is: de sociale cohesie in het gebied waar gesurveilleerd wordt is stukken hoger. “Vroeger leenden mensen een kopje suiker bij elkaar, nu hebben ze op deze manier contact met elkaar.”

Ook CDA-politicus Van Dam is positief. Juist nu het aantal agenten niet op het gewenste niveau is, is dit een alternatief dat we moeten toejuichen. Het is bovendien goed voor de sociale cohesie.

Probleemwijken blijven achter

In de afgelopen vijf jaar steeg het aantal buurtpreventieteams met meer dan 50%. Het zijn mooie cijfers, zegt onderzoeker Tom de Leeuw. Maar hij constateert ook dat het aantal teams vooral stijgt in gebieden waar de mensen het toch al goed hebben. De politie investeert daar ook in. “Voor die wijken is het goed, maar de politie moet vooral investeren in probleemwijken. Daar is het veel relevanter om een buurtwacht te hebben, daar zijn de problemen ook het grootst. Maar daar het is ook moeilijker, omdat er in dat soort wijken vaak minder sociale verbinding is", aldus de Leeuw. De aandacht van politiek en politie moet daarop gevestigd worden, vindt hij.

Een buurtpreventieteam leidt soms ook tot grensoverschrijdend gedrag. Het gevaar is dat bewoners het heft in eigen hand nemen op het moment dat er echt iets gebeurt. Politie is getraind op het staande houden van een crimineel, burgers niet. “Het geweldsmonopolie ligt niet voor niets bij de politie”, aldus De Leeuw.

Het gedroomde antwoord op onveiligheid?

Alle mogelijke negatieve consequenties ten spijt. Als het goed begeleid wordt, heeft een buurtpreventieteam echt meerwaarde. Dat is de overtuiging van politie, bestuur en schoolleiding in Ouddorp op Goeree Overflakkee. De kinderen op het eiland gaan onder begeleiding van agent Janita de buurt in om te checken of de mensen daar wel hun deur op slot hebben en mensen te wijzen op onveilige situaties. Het zijn hun eerste stappen in een reis naar actief burgerschap. Levenslessen in de school van de realiteit

Zijn de buurtpreventieteams het gedroomde antwoord op het verhogen van het gevoel van veiligheid? Dat is natuurlijk de hamvraag. Of kunnen ze het zijn als er duidelijke regels en richtlijnen zijn? Wat zijn de voor- en nadelen van deze relatief nieuwe veiligheidsinitiatieven?