Prinses Laurentien: "Echt contact staat onder druk"

Prinses Laurentien van Oranje over onze gedigitaliseerde samenleving

Prinses Laurentien van Oranje heeft als mede-initiatiefnemer van de Alliantie Digitaal Samenleven een groot hart voor een digitale samenleving waarin iedereen mee kan doen. Speciaal voor NieuwLicht schreef ze een column over de mogelijkheden en valkuilen van digitalisering.

Prinses Laurentien: "Echt contact staat onder druk"

Digitalisering. Het is er en bepaalt in grote mate hoe we werken, zorgen, produceren, leren en met elkaar communiceren. Velen hebben het met beide armen omarmd. En terecht. Dankzij enorme technologische ontwikkelingen worden onze spullen slimmer, handiger en meer op maat gemaakt.

We kunnen de ontroering zien op de gezichten van familieleden en vrienden ver weg. We kunnen het nieuws aan de andere kant van de wereld volgen terwijl het zich ontvouwt. Mensen kunnen dankzij technologie soms langer thuis blijven wonen, in hun vertrouwde omgeving. En dankzij kunstmatige intelligentie worden ziektebronnen sneller en nauwkeuriger opgespoord.

Digitale spelregels

De nieuwe onlinewereld dendert zo razendsnel ons leven binnen, dat we de regels moeten uitdenken terwijl we het spel spelen. Maar voor (uit)denken is tijd nodig. En juist de behoefte aan tijd en rust om samen nieuwe ethiek en gedragscodes uit te vinden, voelt als een achterhaalde, bijna stoffige wens. Ook dát is de nieuwe realiteit. Met het gebrek aan (denk)tijd als ongrijpbare vijand moeten we in ieder geval de ruimte maken voor het stellen van fundamentele en verdiepende vragen om te begrijpen welke (spel)regels er nodig zijn. 

Veel vragen gaan over de kern van wat ons mens maakt, zoals empathie, nieuwsgierigheid en creativiteit. Als ons leven bestuurd wordt door big data en algoritmen, is er dan nog plek voor intuïtie en onverwachte wendingen? Als we worden gedreven door gebruikersgemak, voorspelbaarheid en voorgesorteerde keuzes, worden we dan de betere versie van onszelf of ondermijnen we onze eigen menselijkheid?

Digitalisering waardevol voor iedereen

Voor de hele samenleving is een belangrijke vraag hoe digitalisering een wezenlijke bijdrage kan leveren aan geluk, succes en welzijn. En hoe zorgen we ervoor dat digitalisering voor iederéén waardevol is, ook voor de bijna 900.000 mensen die nooit internet gebruiken (CBS, 2019)? Of voor de miljoenen mensen die moeite hebben met lezen en schrijven? Het is goed om ons te beseffen dat de mensen voor wie digitalisering het meest kan opleveren, nog het meeste achterlopen. 

Raymond Knops, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties en mede-initiatiefnemer van de Alliantie Digitaal Samenleven

Digitalisering niet leuk en tijdrovend

Het denken vanuit traditionele doelgroepen is niet toereikend om erachter te komen wat iemand nodig heeft. Iedereen heeft een eigen motivatie. Neem oudere mensen. Greet van 93 is op late leeftijd tóch nog digitaal vaardig geworden omdat ze haar eigen medische dossier wilde inzien en begrijpen.

Ina van 80 heeft ondervonden hoe wezenlijk haar mobiele telefoon, laptop en ipad haar dagelijks leven bepalen. Ze vindt het daarom fantastisch omdat ouderen worden gestimuleerd om digitaal vaardig te worden. Dat is anders dan voor Joke van 78 jaar. Zij vindt computeren “niet leuk en tijdrovend” en heeft niets met digitalisering. 

Dus alleen als we écht in gesprek gaan met Greet, Ina en Joke leren we hun behoeften en motivaties begrijpen, de juiste aanpak ontwikkelen en hen te helpen mee te komen in een digitale wereld. Een mooi initiatief is KOPPL, een online omgeving die behoeften van mensen aan activiteiten, hulp of vrijwilligerswerk koppelt aan concrete oplossingen. Na Amsterdam breiden ze vast hun bereik verder uit.

Echt contact onder druk

Peter de Harder

Juist omdat we mensen zijn, met ieder eigen gevoelens, behoeften en vaardigheden, brengt digitalisering voor iedereen iets anders teweeg. Daarin staat echt contact, de basis van wat ons mensen maakt, onder druk. De een is geïsoleerd door te weinig (online) verbinding, de ander schreeuwt om écht contact en weer een ander heeft juist stress van te veel digitale mogelijkheden en contact(en).

De roep om meer inclusie en een nieuwe sociale norm rondom gebalanceerd digitaal gebruik wordt steeds luider. Om ook hier de spelregels te ontdekken is de boodschap van YouTuber van het eerste uur Peter de Harder zeer waardevol: zijn filmpjes creëren de ruimte voor fundamentele vragen over wat echt is en wat niet. En of we nog wel weten wat het verschil ertussen is.  

Ontwikkeling te snel

Onmiskenbaar is dat digitalisering ons de komende jaren nog heel veel meer gaat bezighouden. In een stroom aan talkshows, columns en wetenschappelijke onderzoeken praten we er dagelijks over door. Het voelt misschien frustrerend dat we er misschien nooit uitkomen. Daarvoor gaan de ontwikkelingen misschien te snel. 

Technologie in dienst van de mens

Digitalisering biedt dus een geweldige kans om elkaar fundamentele vragen te stellen over wat we belangrijk vinden. En om nieuwsgierig te blijven naar de beleving, behoeften en gevoelens van allerlei verschillende mensen. Want alleen als we daar ruimte voor maken en op een waardevolle manier invulling aan geven, zorgen we ervoor dat technologische ontwikkelingen in dienst staan van mensen en niet andersom.

Laten we in die zoektocht het cruciale belang van empathie blijven waarderen. Want zonder empathie geen solidariteit. En zonder solidariteit geen samenleving. 

Meer lezen over digitalisering en digibeten?

Bekijk dan onze dossierpagina over dit onderwerp en praat mee op onze Facebookpagina. Dinsdag 25 februari om 22:35 uur op NPO2 besteden we in onze uitzending aandacht aan digibeten.