Kunnen digibeten nog meekomen in deze maatschappij?

Explainer: De digitale kloof

Bijna 800.000 Nederlanders (CBS, 2019) zijn nog nooit op internet geweest. Toch maken zij ongevraagd deel uit van een samenleving die steeds digitaler wordt. Kunnen zij wel meekomen? Aan wie is het om zich aan te passen? En is er nog plek voor deze groep die niet kan of wil meekomen?

Kunnen digibeten nog meekomen in deze maatschappij?

Lang stond digitalisering synoniem voor ‘vooruitgang’, inmiddels is er ruimte om de ethische kant te onderzoeken van die digitale transitie. De overheid wil voorkomen dat mensen worden uitgesloten en heeft daarvoor twee plannen gemaakt: de ‘Nederlandse Digitaliseringsstrategie’ en de ‘Agenda Digitale Overheid: NL DIGIbeter’. Dit wordt ook wel ‘digitale inclusie’ genoemd. 

Dat nog niet iedere Nederlander mee kan komen met deze digitale transitie, bewijst Anja Meloen (63). Via haar werkgever deed ze een verplichte computercursus, omdat in de thuiszorg werken lichamelijk niet meer lukte. 

Digibeten in de maatschappij

“Ik kreeg een link en stapel boeken en moest zo beginnen. Ik heb huilend opgebeld: ‘Hoe moet ik dat doen? Waar moet ik nou kijken op de computer?’ ‘Ga maar naar de bieb en vraag het aan de kinders.’ Daar ging het veel te snel voor mij. We zaten met een groepje van twaalf á dertien man, dat gaat niet. Als een kind het dan hup hup hupvoordoet, onthoud ik het niet. Soms moeten ze het wel tien keer voordoen. Ik ben 63 en ben niet met internet opgevoed, voor mij is het iets moeilijks.” 

Toen Anja verplicht moest solliciteren, werd ze een paar weken later gebeld door het UWV dat ze niet genoeg gesolliciteerd had. “Mijn sollicitatiemails waren nooit aangekomen. Ik werkte niet mee, zei het UWV, maar het lukte me gewoon niet.”

Volgens Jacqueline Oude Hesselink, oprichtster van Digisteun, dat burgers helpt met het kunnen blijven deelnemen aan de digitale maatschappij, leidt het niet mee kunnen komen in de steeds digitaliserende samenleving tot problemen als groeiende eenzaamheid, problemen op de arbeidsmarkt, schuldenproblematiek.

“Door de digitalisering is de dienstverlening van bedrijven en overheid in handen van ons als individu komen te liggen. Wij moeten zelf onze zaken regelen en van elk bedrijf of instantie weten hoe wij daar inloggen, welke diensten zij aanbieden en hoe wij dat digitaal moet aanvragen. Dat vraagt veel en niet iedereen heeft hier de juiste capaciteiten voor. Er zijn veel initiatieven vanuit de overheid om iedereen digitaal vaardig te krijgen, maar een grote groep vindt de weg hier niet naartoe.”

Blije digibeten

Mensen die niet meekomen in deze digitale wereld, hebben het gevoel de grip kwijt te zijn, begrijpen de samenleving niet meer en zijn vaak regelmoe. Biologisch teler Gerrit Groot koos bewust vóór zijn beroep en tegen de opkomende digitalisering. Hij vertelt hierover in de uitzending.

Ook Hans Wiegel gaat niet mee in deze digitale stroomversnelling en noemt zichzelf een blije digibeet. Tegelijkertijd is hij zich ervan bewust dat hij kan leven zoals hij doet, doordat hij anderen om zich heen heeft die hem digitaal ondersteunen. De handgeschreven wekelijkse column in de Telegraaf die hij tot afgelopen zomer verzorgde, tikte zijn secretaresse Thea uit. Thea maakt nog altijd dagelijks een selectie van de mails die hij ontvangt en legt deze geprint op zijn bureau. 

Niet iedereen heeft een secretaresse, vrienden of familieleden die kunnen helpen. Helaas geldt ook dat het deel van de bevolking dat in potentie het meeste van internetgebruik zou kunnen profiteren, er het slechtste voor staat. Laagopgeleiden of mensen met een lager inkomen, hebben minder kansen op werkgebied of educatie , in vergelijking tot hoogopgeleiden of mensen uit hogere-inkomensgroepen: Internet versterkt bestaande vormen van ongelijkheid. 

Zorg voor elkaar

Melanie Peters, directeur van het Rathenau Instituut, doet veel onderzoek naar de invloed van technologie op de samenleving. Ze vindt dat het hebben van menselijk contact een mensenrecht is. “Niet de achterblijver, maar de samenleving moet zich aanpassen. Technologie is goed als het lukt om mee te komen, maar de mogelijkheid om offline beschikbaar te zijn, moet er altijd blijven.

Het UWV is er al op teruggekomen, maar de Belastingdienst is juist naar alles digitaal gegaan. Het is een megalomaan idee dat iedereen blij wordt van digitalisering. Het kan ondersteunen en dat is heel fijn, maar we moeten de zorg voor elkaar er niet mee vervangen. Innovatie, efficiëntie en dienstbaarheid aan de burger zijn belangrijk, maar ze hebben te lang voorop gestaan. De mens heeft contact nodig. Vanuit de overheid is een visie op de mens nodig.”  

Praat mee!

Is er ruimte voor de keuze om offline te leven? Praat mee op onze dossierpagina over digibeten of op onze Facebookpagina.