“Mijn leven is ook voltooid maar zolang mijn hart klopt, blijf ik toch nieuwsgierig"

Hanneke Veldhorst is 82 en staat nog volop in het leven

Als vitale tachtiger komt Hanneke Veldhorst aan het woord in de aflevering over Voltooid Leven. Hieronder meer van het gesprek dat we met haar hadden over haar bedenkingen bij een aparte wet Voltooid Leven. “Aftakeling hoort er toch ook bij? Net als bloed en pijn bij een geboorte.”

“Mijn leven is ook voltooid maar zolang mijn hart klopt, blijf ik toch nieuwsgierig"

Hanneke is een kwieke oudere van 82 jaar. Ze doet aan yoga, tennis, keramieken, heeft pianoles, doet vrijwilligerswerk en heeft een hondje waarmee ze elke dag wandelt. Het glas is nog meer dan half vol. Maar Hanneke is er duidelijk over: ze zal ‘m tot de laatste druppel leegdrinken. Ook als de inhoud bitter wordt.  

Noodwet voor ouderen

“Dat er een maatschappij ontstaat waarin men levensbeëindiging wordt aangeboden. Dat vind ik een enge gedachte.” Veertig jaar werkte Hanneke als verpleegkundige en ze heeft veel voorbij zien komen. "Ik weet ook van nabij dat palliatieve zorg goed is geregeld. Fysiek hoeven wij mensen niet meer ondraaglijk te lijden en dat is toch troostvol?” 

“Ja, in de laatste fase heb je wel te maken met toenemende eenzaamheid, fysiek ongemak en hulpbehoevendheid. Dit kan voor iemand die nog vitaal is zo afschrikwekkend zijn dat hij de uitweg van ‘voltooid leven’ als geruststellende zekerheid ervaart. Maar het begrip ‘voltooid leven’ is wat mij betreft menselijke armoe. Het klinkt ook zo materialistisch”: 'easy' en 'clean' sterven. Ze licht toe: “Onbewust kan er een economische drive zitten in voltooid leven. Bijvoorbeeld nu door bezuinigingen op de ouderenzorg, zoals het sluiten van verzorgingstehuizen en het korten op thuiszorg. Mensen moeten nu zo lang mogelijk thuis blijven wonen en worden mede daardoor tot op het bot eenzaam. Voor zo’n situatie ga je dan een wet verzinnen?”   

“Ik kan het me nog goed herinneren, al was ik nog heel klein, dat Drees de Noodwet Ouderdomsverzorging instelde, de latere AOW. En ik hoor het hem nog zeggen op de radio: een maatschappij die niet voor zijn ouderen kan zorgen is een zieke maatschappij. Gaat dit nu gebeuren? Worden ouderen steeds meer een economisch probleem? En schept aanbod ook geen vraag en ontstaat er niet een sociale druk? Er zijn van die natuurvolken waar opa, als hij niet meer mee kan komen, maar ergens in de sneeuw gaat zitten tot het klaar is. Dat is toch niet op ons van toepassing?”   

Diep

Hanneke gelooft ook niet dat een voltooid leven bestaat: “Mijn ervaring is, ook uit mijn periode in de zorg, dat je nooit ‘nooit’ kunt zeggen. Mensen zijn zo veerkrachtig dat ze steeds hun grenzen verleggen en zich aanpassen. Ook als ze in een verpleegtehuis belanden.”  

“In ‘voltooid’ klinken wat mij betreft eerder teleurstellingen door. Heb je dan geen geloof, geen hoop en geen liefde meer?” Daar gelooft Hanneke dus niet in. “Die injectie of die pil, ik vind het gewoon te plat.” Ze vertelt verder: “Ik heb, onder andere bij het sterfbed van mijn man 10 jaar geleden, ervaren dat er in mij iets is gegroeid. Een band met een andere dimensie of geestelijke wereld. Wensdenken van iemand met verdriet? Vanuit mijn gevoel is dit besef een dragende kracht waardoor ik echt deelneem aan mijn omgeving en een open blik hou.”

Sinds tien jaar is Hanneke ook verbonden aan de Remonstrantse gemeente. De geloofsbelijdenis van die kerk raakt haar: Wij beseffen en aanvaarden dat ons bestaan niet voltooid wordt door wie we zijn en wat we hebben maar door wat oneindig groter is dan wij kunnen bevatten. “Dan vraag ik me af of je eigenlijk wel autonoom kunt beslissen of je leven voltooid is. En ja, ik weet ook wat totale ontreddering is. Na de dood van mijn man wilde ik ook wel inslapen. Maar ik weet ook dat er altijd een morgen is. Ik ervaar mijn leven als een geschenk en ik ga het niet vrijwillig teruggeven. Ik wacht het af.”

.”

Zin

Hanneke heeft altijd wel iets om voor te leven: “De zin van mijn leven zijn relaties. Relaties met mijn kinderen en kleinkinderen. En ik doe vrijwilligerswerk in een aanloopcentrum voor daklozen en eenzamen. Dat soort dingen. Is een mens dan eigenlijk wel autonoom, gelet op de verwevenheid met andere mensen?”

Hanneke maakt ook heel verdienstelijk keramiek en neemt deel aan exposities en kunstroutes. Alleen de kracht in haar handen is voor de draaischijf niet toereikend meer. “Daar heb ik de kracht niet meer voor maar ook met de hand kun je prachtig opbouwen. Er is zoveel mogelijk met klei!”

“Maar ja, er zijn zo steeds meer dingen die ik fysiek niet meer kan. Ik ga ook steeds een beetje achteruit. Is dat voltooid? En als mijn vrienden wegvallen? Wat dan? Dan kan ik altijd nog Netflixen!” Ze schiet in de lach: “Nee hoor, grapje, ik heb helemaal geen Netflix. Maar als je zegt dat het leven voltooid is, dan trek je zo de deur achter je dicht en sta je niet meer open voor wat er op je pad komt. Het leven gaat nu eenmaal vooruit, pas achteraf zie je de patronen. Daar ben ik nog steeds nieuwsgierig naar.”  

Hanneke viert haar 80 jaar met birthday festival

En zo ging Hanneke twee jaar geleden de grens van tachtig jaar over: “Mijn 80e verjaardag heb ik gevierd met een soort birthday festival. Ben een weekje weggeweest met familie en vrienden. En nu ben ik 82.” Ze aarzelt: “Weet je, ik kan misschien nu juist ook wel zeggen: mijn leven is voltooid. Maar zolang mijn hart klopt, ben ik nog wel nieuwsgierig naar mijn kleinkinderen en kinderen en wat er nog meer te doen en te ontdekken valt.”  

Ondertussen hangt er al die tijd ‘doodleuk’ een niet reanimeren-penning om haar nek: “Ik laat mij ook weer niet een genadige dood ontnemen. Zo is het ook wel weer." Ze lacht: “Als de natuur zegt: klaar! Dan is het ook klaar.”   

  “En nee, ik hoop ook echt geen 90 te worden. En ik weet ook dat de laatste jaren van mijn leven niet leuk kunnen zijn. Maar ik heb 40 jaar lang zeer hulpbehoevende mensen verpleegd en weet dat hulpbehoevendheid waardigheid niet hoeft uit te sluiten. Waarom zal ik dan niet accepteren dat ik straks zelf hulp nodig heb? Aftakeling hoort erbij. Net als een geboorte gepaard gaat met pijn en bloed?”