Voltooid leven: nieuwe mogelijkheden, nieuwe verantwoordelijkheden

De afgelopen weken publiceerden wij meerdere artikelen over de wet op Voltooid Leven. Dit zorgde voor veel reacties vanuit onze community. Zowel voor- als tegenstanders van de wet lieten van zich horen. Zo ook Fenna Smilde, die op onze Facebookpagina reageerde. Naar aanleiding hiervan vroegen we haar om haar visie verder uit te werken. Ze schreef voor ons haar visie op asynchroniteit van het lichamelijke en mentale aftakelingsproces.

Voltooid leven: nieuwe mogelijkheden, nieuwe verantwoordelijkheden

Voltooid leven: zelf bepalen wanneer je aanwezigheid op aarde lang genoeg geweest is. Tot nu toe is er altijd geïnvesteerd in genezen en gezonder leven. Daar past het faciliteren van sterven niet in. Maar door meer gezondheid, leven we ook langer, en hoe ziet dat langere leven er dan uit? Volgens mij moeten we onze ogen niet sluiten voor wat voortschrijdende kennis en techniek aan nieuwe verantwoordelijkheden met zich meebrengen. We moeten over die dilemma’s dúrven nadenken.

Het leven door God gegeven

Ik ben opgegroeid met de gedachte dat het leven heilig is, door God gegeven én door God genomen. Dat werd dan gebruikt als troost bij overlijden: we moeten ons schikken naar Gods geven en nemen. Hoe meer je echter iets verbetert, hoe meer ándere dilemma’s er ontstaan. Oude wijsheden zijn dan niet altijd meer echt een antwoord op het nieuwe probleem.

Neem bijvoorbeeld voedsel. Eeuwenlang heeft de nadruk vooral gelegen op het verkrijgen van voldoende daarvan. God werd gevraagd om de oogst te zegenen en wij deden ons best om rond te komen met wat Hij gegeven had. Nieuwe landbouwtechnieken zorgden echter voor meer productie en brachten overvloed. Daardoor ontstond in welvarende landen een nieuw probleem: gewichtsbeheersing (obesitas) en gezonde inname. Daar past het oude gezegde niet meer bij dat we: ‘ons tevreden stellen met wat God ons geeft’. Er zijn nieuwe, ándere dilemma’s ontstaan.

Lichaam gaat langer mee dan geest

Zoiets zie ik rond het sterven ook gebeuren. Hoe verder de geneeskunde is gekomen met genezen en inzicht in het mensenlijk functioneren, hoe langer we nu (gemiddeld) blijken te leven. Daardoor is wat mij betreft dit ándere, nieuwe probleem ontstaan: ‘wat als het lichaam als fabriekje van chemische processen, het veel langer volhoudt dan onze geest met onze (zelf)bewustzijnsprocessen?’

Ik vind het te makkelijk om dat nieuwe probleem af te doen met de oude gedachte dat God mensen laat overlijden op Zijn tijd. Ik moet hierbij denken aan iemand uit mijn omgeving die altijd een zeer autonome denker was en gewend om veel verantwoordelijkheid te dragen. Het was een hele omslag voor hem om erin te moeten berusten dat zijn geheugen en motoriek hem uiteindelijk in de steek lieten: vasculaire dementie. Hij vergat van alles, maar hij wíst dat hij het was vergeten. Hij wist nog wat een kledingstuk was, maar niet meer hoe je dat aan je lijf kon krijgen. Hij kon er niet meer van opaan dat zijn associatievermogen geen verkeerde dingen aan elkaar gekoppelde. En hij wist dat. Dus wist hij ook dat hij zelf niet meer kon bepalen of en wanneer hij onzin sprak.

Laten we niet blind zijn voor de noden van mensen bij wie het lichamelijke en mentale aftakelen zo asynchroon verloopt.

Dit was het, dit was genoeg

Ik vond dat vreselijk om mee te maken en wil zelf ook liever niet in die positie komen. Zijn gebed was: “Wanneer komt U me halen? Wanneer mag ik naar U toe?” Hij heeft zelfs een aantal keer gezegd: “Heer, in uw handen beveel ik mijn geest”, en ging dan rustig liggen, vol overgave aan zijn dood. Maar hij werd niet gehaald. Hij moest nog jaren door. Hij heeft het nog moeten meemaken dat zijn vrouw en de thuiszorg het niet meer konden, hem thuis veilig verzorgen. Dus werd hij opgenomen in een tehuis. Een mooie kamer met een bed, een zitje, een klein keukentje, wat een gezellig appartement! Maar hij snapte het niet. Werd boos en heel verdrietig omdat zijn vrouw van hem gescheiden was. Hij wilde, als christen, helemaal geen echtscheiding.

Dit alles zet mij aan het denken. Wij moeten ons echt bewust gaan bezinnen of er een moment mag zijn waarop we, ieder voor zich en voor onszelf, zouden mogen weten: “dit was het; dit was genoeg; de aanwezigheid van mijn persoonlijkheid hier op aarde is voltooid”. Daar kan namelijk geen goede zorg tegenop, tegen dat verlies van wie je ooit was en die je nu niet meer kunt zijn. Het gaat niet alleen over eenzaamheid/zorg/tijdsbesteding. Voor mij gaat óók over het asynchroon lopen van het lichamelijke en mentale aftakelingsproces.

Asynchroon proces

En ja, dat kun je alleen zélf bepalen (of vastleggen voor als je dement wordt). En ja, er is het gevaar van een maatschappij en/of naasten die dat wel even vóór jou gaan bepalen; die het wel makkelijk vinden om van de zorg voor jou verlost te zijn. Daarom ben ik op dit punt in mijn overwegingen blij met het ontdekken van ‘versterven’. Dat ik het zelf in de hand mag hebben, dat verlaten van deze aarde, door niet meer te eten en drinken. Dat schijnt ook niet een heel makkelijke weg te zijn, maar die wil ik dan gaan, omdat dan niemand eraan hoeft te twijfelen of ik het echt wel zelf wilde.

Als wetenschap zich op het één richt, lichamelijke processen zo lang mogelijk in stand houden, mogen de ogen niet gesloten worden voor de consequenties die dat heeft op andere gebieden, zoals het zelf moeten toekijken hoe jouw eigenlijke persoonlijkheid eerder afgetakeld is dan je lijf. En je leven eigenlijk alleen bestaat uit smartelijk wachten tot dat lijf het ook eens begeeft

Nieuwe mogelijkheden, geven nieuwe dilemma’s. Laten we die op zijn minst eerlijk onder ogen zien en niet afdoen met oude antwoorden als: ‘God neemt’, of: ‘de natuur zijn gang laten gaan’. Die (en Hem) laten we ook hun gang niet gaan, bij het ontwikkelen van obesitas, bij het ontdekken van antibiotica, bij het leren wat voedingsupplementen soms voor ons kunnen doen, bij geboortebeperking, bij verslavingen, bij nieuwe medische technieken, en ga zo maar door. Als we in die dingen allemaal zelf onze plaats bepalen, laten we dan ook niet blind zijn voor de noden van mensen bij wie het lichamelijke en mentale aftakelen zo asynchroon verloopt.

Meer lezen van Fenna?

Klik hier om naar haar website te gaan.