Op Lesbos keert de kalmte terug, maar de spanning blijft

De Europese Unie stuurt geld naar de Griekse kustwacht, zodat de grenzen dichtblijven. Ondertussen probeert diezelfde kustwacht bootjes met vluchtelingen lek te steken. "Een schending van de mensenrechten." Ondertussen liep de spanning op Lesbos op, want er zijn nieuwe vluchtelingen in aantocht.

Op Lesbos keert de kalmte terug, maar de spanning blijft

Het afgelopen weekend liepen de spanningen op Lesbos op. Een kleine groep extremisten viel vrijwilligers van verschillende hulporganisaties aan. Er werden wegblokkades opgetrokken, mensen liepen met stokken en knuppels rond. Daardoor werd hulpverlening onmogelijk gemaakt. Het leidde tot een gespannen situatie. Inmiddels is het weer wat rustiger.

Adil Izemrane richtte in 2015 samen met zijn beste vriend Johnny de Mol de organisatie Movement on the Ground op, een stichting die probeert vluchtelingen op Lesbos en Samos een humaan onderkomen te geven. Hij keerde speciaal terug naar Lesbos om zijn dertigkoppige team te ondersteunen. “De afgelopen 48 uur is de rust relatief teruggekeerd. We hebben onze activiteiten weer opgepakt, maar de spanning is nog wel aanwezig”, vertelt hij. “We kunnen ons vrij bewegen, de wegblokkades zijn weg. We staan nog wel in de hoogste paraatheid. We bekijken elk uur hoe de situatie is en we bekijken per dag wat er mogelijk is.”

Afgelopen weekend volgden de gebeurtenissen elkaar snel op. Er was voor de lokale bevolking veel tijd om de straat op te gaan, ook omdat maandag een vrije dag was. Door vrijwilligers aan te vallen, protesteerde een klein groepje tegen de situatie op Lesbos, waar nog altijd veel vluchtelingen zitten. Het sentiment werd aangewakkerd door de Turkse president Erdogan, die aangaf dat de grenzen naar Griekeland opengingen. Hij wilde zo de druk op de Europese Unie opvoeren. 

Bootjes beschieten

Vanuit heel Turkije trokken vluchtelingen naar de grens met Griekenland, om er daar achter te komen dat Griekenland de grens hermetisch gesloten houdt. Bootjes die de oversteek naar Lesbos of één van de andere Griekse eilanden durfden te wagen, werden met stokken van wal gehouden. Of, erger nog, de Griekse kustwacht probeerde bootjes lek te steken, of vuurden waarschuwingsschoten in het water. Izemrane: “Een schending van de mensenrechten. Er zitten kinderen aan boord, mensen die uit een oorlogsgebied komen. En dan gaan we ze beschieten.”

De solidariteit van de Griekse bevolking lijkt op. Izemrane begrijpt het wel. “Er is een breed gedragen frustratie onder de Griekse bevolking en bij de mensen op de eilanden. Die vinden dat jarenlang is weggekeken voor het leed. Van hun eigen leed, maar ook dat van de vluchtelingen. Die solidariteit is ongekend groot geweest de afgelopen jaren. Zij waren de eersten die mensen opvingen, nog voordat er vrijwilligers waren. Die solidariteit is nog er nog steeds, alleen de mensen zijn moe. Murw geslagen.” Wel wil Izemrane benadrukken dat het groepje dat geweld gebruikte tegen vrijwilligers klein is. “Er wonen 85000 mensen op Lesbos. Er was een kleine groep die rondreed met knuppels en kettingen, op zoek naar amok. Maar ook een kleine groep is dan zeer bedreigend.” Wel is duidelijk dat ook de lokale bevolking de situatie onhoudbaar vindt. “Zij willen, net als de vluchtelingen, een oplossing. Het is jammer dat een klein groepje daar gebruik van maakt om hun rechts-extremistische ideeën te promoten.”

Grensbewaking

Afgelopen week werd bekend dat de EU 700 miljoen euro aan Griekenland geeft om de grensbewaking verder te ondersteunen. De EU koopt zijn verantwoordelijkheid af, denkt Izemrane. “De afgelopen jaren heeft de EU geld geïnvesteerd zonder duurzaam beleid te voeren. Maar Griekeland kan het niet alleen. Zij kunnen niet het afvoerputje van Europa zijn.”

"Er zitten kinderen aan boord, mensen die uit een oorlogsgebied komen. En dan gaan we ze beschieten.”

Sander Schaap werkt bij Vluchtelingenwerk Nederland. Hij is verschillende keren op Samos en Chios geweest, Griekse eilanden met vergelijkbare problemen als Lesbos. “Vluchtelingen zijn de speelbal van cynische politieke spelletjes. Dat gebeurt eigenlijk al jaren. Ik ben bang dat er nu weer een politieke oplossing komt, waardoor we weer teruggaan naar de business as usual.”

Dat de grensbewaking werkt is duidelijk op Lesbos. De afgelopen 48 uur is er geen vluchteling bijgekomen. In de dagen daarvoor slechts een handjevol mensen. Nog steeds zijn er duizenden mensen in het niemandsland tussen Griekenland en Turkije. Wachtend tot de grens opengaat. Schaap: “Ondertussen krijgt de Griekse grenswacht schouderklopjes en meer geld van de EU, dezelfde grenswacht die schiet op rubberen bootjes en ze probeert lek te steken. Als ze de grenzen maar dichthouden.”

Optimisme blijft

Hoe blijven Izemrane en zijn team optimistisch in een situatie die uitzichtloos lijkt? “Dat is niet zo moeilijk, onze aanpak werpt zijn vruchten af. Wij willen af van de vluchtelingenkampen, we willen naar communities waar samengewerkt wordt, waarbij de lokale bevolking betrokken wordt. In en buiten Moria hebben we 5000 mensen onder onze vleugels. Dat gaat goed. Er is weinig conflict, ze helpen in de dagelijkse gang van zaken, houden de omgeving schoon. Wij zien dat onze aanpak effect heeft gehad. Dat houdt ons gemotiveerd.”

Een perfecte oplossing bestaat niet, denkt Schaap. “Als we daarop gaan wachten, zitten we over tien jaar nog steeds met deze situatie.” Daarom pleit Schaap voor een verdeling van de vluchtelingen over Europa: “Naar draagkracht mensen opvangen in verschillende Europese landen. We nemen die mensen op en starten een asielprocedure. Dan ontlast je Griekenland. Nederland kan daarin een voortrekkersrol spelen, maar er wordt gezegd dat er een structurele oplossing moet komen. Het lijkt wel een soort toverwoord. Of er wordt gewezen naar Oost-Europa. ‘Zij doen niet mee, dan wij ook niet.’ Maar Nederland kan het initiatief nemen, in samenwerking met andere landen.”