“Er moet meer vertrouwen komen in het vakmanschap van de boer”

Els Uijterlinde is vierde generatie boer op Erve Mentink in Twente. Het bedrijft telt 190 koeien en vleesvarkens. Daarnaast produceert het bedrijf kennis door onderzoek uit te voeren naar duurzame landbouw. Volgens Uijterlinde is duurzame landbouw de toekomst, maar wet- en regelgeving staan vaak in de weg. “Er moet meer vertrouwen komen in het vakmanschap van de boer"

“Er moet meer vertrouwen komen in het vakmanschap van de boer”

Els groeide op in een boerenfamilie, maar boerin worden was niet haar kinderdroom. “Ik wilde geen boerin worden. Bovendien was ik de jongste dochter uit het gezin dus het lag ook niet voor de hand om het bedrijf over te nemen. Mijn ouders hebben ons vrijgelaten om te kiezen,” vertelt ze. “De behoefte om mijn vader op te volgen kwam pas toen ik dierwetenschappen ging studeren in Wageningen. Ik ontmoette andere boerenzonen en -dochters die met veel passie spraken over het bedrijf dat ze gingen overnemen. Als niemand de boerderij van mijn vader zou overnemen kwam er aan dat mooie bedrijf een einde."

Universiteitsboerderij

Na haar studie en werkervaring in de diervoedersector nam Els, samen met haar man, het bedrijf over. “Door mijn opleiding keek ik met een andere, wetenschappelijke, blik naar het bedrijf,” vertelt Els. “Boer ben je voor het leven en we vroegen ons af of dit de manier was waarop we tot ons pensioen wilde werken.” Op die manier kwamen de wetenschap en het boerenleven bij elkaar.

Het stel besloot te werken aan onderzoek naar duurzame landbouw. Het bedrijf werd een onderzoeksboerderij waar ze onder andere in samenwerking met het Louis Bolk Instituut onderzoek doen. Er wordt onder meer onderzoek gedaan naar kruidenrijk grasland, het toevoegen van goede bodembacteriën en het verlagen van het eiwitgehalte in het voer, want hoe gezonder de dieren en de grond, hoe duurzamer de producten.

Kennis verspreiden

Sinds landbouwminister Carola Schouten voor kringlooplandbouw pleit, moet er in de agrarische sector veel veranderen. Nederland moet volgens Schouten minder producten exporteren en meer kennis. Dat is precies wat er gebeurt op Erve Mentink. “Ondanks dat we een vrij intensief bedrijf zijn, delen we vooral veel kennis over duurzame landbouw," licht Els toe. "Er komen vaak groepen mensen kijken op het erf en ook collega-boeren zijn geïnteresseerd. Die moeten eerst met eigen ogen zien wat er gebeurt, voordat ze erin geloven.”

Kennis verspreiden speelt volgens Els een grote rol in de duurzame landbouw. “Nederland heeft op agrarisch gebied enorm veel kennis te bieden, maar veel praktijkonderzoeksbedrijven zijn wegbezuinigd of verkleind. Na de Tweede Wereldoorlog heeft er in de landbouw een intensivering plaatsgevonden waar we nu tegenaan lopen. Het is nu de uitdaging kennis op te doen en te verspreiden, hoe je de transitie maakt van de intensieve landbouw naar de meer natuurinclusieve en rendabele landbouw.”

Innovatie

Niet voor iedere boer is het uitvoeren van onderzoek weggelegd. “Het moet bij je passen,” zegt Uijterlinde. “Data vergaren voor een onderzoek is een vak apart. We zijn overigens niet alleen een onderzoeksboerderij, maar ook gewoon een draaiend bedrijf. Door de verkleining van de marges is bij mij en veel andere boeren de rek eruit, gokken dat een papieren maatregel in praktijk ook rendabel is kan vaak niet, als boer wil je zekerheid. Het is goed dat een maatregel al is getest in de praktijk. Als een maatregel me ook maar één liter melk kost dan maak ik verlies. Voor veel boeren is dat risico te groot.”

Maar hoe kan de overheid er dan voor zorgen dat meer agrariërs duurzaam gaan boeren? “Het is lastig,” geeft Els toe. “Maar ik heb daar wel ideeën over. Ondersteun regionale kenniscentra, vertrouw op het vakmanschap van de boer, zorg dat regelgeving integraal en werkbaar is en beloon de blijvende generatie, bijvoorbeeld door het krijgen van renteverlaging bij een groene bedrijfsvoering. De vorige generatie is razendsnel veranderd door subsidies en regelingen. Het is de vraag of het goed is waar we nu staan, maar het heeft toen wel gewerkt, dus waarom nu niet.”

Juridische muur

In de transitie naar duurzame landbouw lopen boeren tegen een juridische muur op. Els: “Alles moet snel. Dat zie je ook met het stikstofbeleid. Het korte termijn beleid van de overheid past niet in het lange termijn denken van de boeren." Vooral het vertrouwen in het vakmanschap van de boeren ontbreekt. Veehouders geven aan welke goede landbouwpraktijken zij kunnen toepassen voor het verminderen van stikstofuitstoot, zoals het toevoegen van water bij het uitrijden van de mest, meer weidegang en minder eiwit in het totale rantsoen. Toch wordt dat niet overgenomen omdat het fraudegevoelig zou zijn. "Degene die willen frauderen vinden daar wel hun weg in, maar boeren die het goed willen doen worden door dit beleid gedemotiveerd. Als je een fout maakt in je administratie hangt er zo een enorme boete boven je hoofd. Waarom is er zo veel wantrouwen, terwijl de Nederlandse boeren over zo veel vakmanschap beschikken?"

Beleidsmakers maken keuzes op basis van onderzoeken die regelmatig een te smal blikveld hebben. Met alle gevolgen van dien. “Zo moeten we mais dat grasland wordt voor 1 oktober oogsten, om te voorkomen dat er veel nitraat in het grondwater terecht komt,” vertelt Els. “Maar het klimaat in het noorden is net even anders dan die in het zuiden. Op 1 oktober is onze mais nog niet rijp en toch moet het worden geoogst en ingekuild. Al tijdens het afdekken van de kuil komen er oranje gassen uit het voer. Dat zijn dan stikstofgassen, supergevaarlijk op mijn erf en ik vraag me af of het minder schadelijk is dan die nitraatuitspoeling.

Contact

Door wederzijds wantrouwen lijkt de kloof tussen de boer en de politiek alleen maar groter te worden. De haken en ogen van het beleid kunnen volgens Els voorkomen worden als er meer contact is tussen beleidsmakers en boeren. "Ik ben in deze tijd liever boer dan ambtenaar, maar met deze houding wordt het niks. Misschien moeten beleidsmakers samen met boeren eens na gaan denken over de vraag: Wat voor gevolgen heeft deze maatregel voor de totale bedrijfsvoering?"