"Hoe mensen reageren in extreme programma's als Temptation Island boeit altijd"

Programma’s als De Villa en Temptation Island liggen regelmatig onder vuur: is het ethisch verantwoord om willens en wetens relaties proberen te verbreken? En wat doet dit soort programma’s met de beeldvorming van jongeren op relaties? Barbara Kuipers was ooit maker van zo’n programma en schreef er een roman over. “Het schrijven van het boek heeft mij geen andere uitweg geboden dan programma’s te maken die ik aan mezelf kon verantwoorden. In die zin heeft het me vooruitgeholpen.”

"Hoe mensen reageren in extreme programma's als Temptation Island boeit altijd"

Barbara: “Eigenlijk begon het een beetje als een grap. Ik zat in mijn zwangerschapsverlof en besloot een boek te schrijven over mijn ervaring als verslaggever bij een realityprogramma. In dit programma worden vier stellen van elkaar gescheiden en op een tropisch eiland blootgesteld aan verleiders die maar een doel hebben: kijken of ze de relatie kunnen verbreken. Ik had er geen rekening mee gehouden dat er gelijk een uitgever hapte en het boek 'Niet te filmen' daadwerkelijk werd uitgegeven.”

Was het jouw bedoeling om de werkwijze van realityprogramma’s bloot te leggen?

Ik wilde geen klokkenluidersachtig boek schrijven, maar vond wel dat er te weinig ruimte was om over dingen te praten. De discussie mocht best aangewakkerd worden, maar dat wilde ik wel op een softe manier. Ik heb er zelf ook aan meegewerkt hè; ik heb jarenlang dat soort programma’s gemaakt. Maar ik had geen zich om te gaan vertellen welke productiemaatschappij zich had misdragen. Het boek was wel met een knipoog geschreven. 

Had jij tijdens het maken van de programma’s last van de ethische keuzes die er werden gemaakt?

auteur Barbara Kuipers

Ik was toen 23, ik heb drie seizoenen gemaakt. De eerste twee seizoenen had ik er niet zoveel moeite mee. De mensen die meededen wisten hoe het programma in elkaar stak en wilden ook heel graag het podium. Het is een beetje elitair denken om te zeggen ‘Je moet die mensen tegen zichzelf beschermen’. Veel mensen voelen zich tien jaar later nog steeds de king omdat ze zich seksueel hebben laten gaan in Temptation Island. Je kan je afvragen wat daar wel of niet ethisch aan is. Hoe meer seizoenen er kwamen, hoe hoger de druk werd om te scoren. En dus om mensen meer te laten vreemdgaan. Dan komt de ethiek natuurlijk wel in het gedrang.

Maar iedereen die eraan meedoet weet toch dondersgoed wat het doel is?

Ja, iedereen weet wat het doel is. Maar als je nooit aan zo’n televisieprogramma hebt meegedaan, weet je niet wat het groepsproces is en wat de druk is. En wat al die constant draaiende camera’s met je doen. De deelnemers zijn jong en hebben een hoge dosis hormonen. Ook is er altijd veel drank. Je weet op voorhand ook niet wat het met je doet als je beelden ziet van je partner, die erger lijken dan ze daadwerkelijk zijn. Het is een psychologisch spelletje waar niemand op voorhand van weet hoe hij of zij erop reageert.

Kunnen dit soort programma’s eigenlijk nog wel?

Ik denk dat mensen altijd geïnteresseerd zullen zijn in hoe andere mensen reageren op situaties waaraan ze zich zelf nooit zouden willen of durven blootstellen. Dat is de aantrekkingskracht van dat soort programma’s. Hoe mensen reageren in extreme situaties boeit altijd. Maar of het nog kan, ligt er compleet aan hoe het gemaakt wordt en wat de voorwaarden zijn. Die voorwaarden zijn heel belangrijk. Maar nu ik dat soort programma’s niet meer maak, heb ik te weinig inzicht in de huidige voorwaarden.  

In hoeverre beïnvloeden dit soort programma’s de beeldvorming van relaties van jongeren?

Hoe een relatie eruit hoort te zien, is geen vast gegeven. Dat is voor iedereen anders. Dat leren kinderen van hun ouders. Er zullen dus kinderen zijn die dit soort programma’s zien en denken ‘Dit is echt niet normaal’. Maar er zullen ook kinderen zijn die het leuk vinden en er niet van opkijken. Je spiegelt toch aan je eigen situatie. Er zullen mensen zijn die een voorbeeld nemen aan mensen op televisie en mensen die zich ervan af keren. Je moet het altijd in context zien; niemand kijkt ‘blanco’ naar een programma. Maar het heeft natuurlijk weinig te maken met romantische waarden. Meer met ego en lust. Het ligt dus heel erg aan je persoonlijke waarden of je dit aan liefde koppelt.

Ben je afgerekend op het feit dat je het boek hebt geschreven?

Niemand zegt het recht in je gezicht, maar ik hoorde wel via via dat er achter mijn rug om flink over het boek is gepraat. Ik had van tevoren wel ingecalculeerd dat sommige mensen het niet heel grappig zouden vinden dat ik een tipje van de sluier zou oplichten. Het heeft mij in ieder geval geen andere uitweg geboden dan programma’s te maken die ik aan mezelf kon verantwoorden. In die zin heeft het me vooruitgeholpen.