Wat als je dierbare in het buitenland overlijdt?

Rouwen op afstand in coronatijd

Inmiddels kennen de meesten van ons direct of indirect iemand die aan het coronavirus is overleden. Het eenzame sterven is schrijnend en doet een groot beroep op familie en vrienden van de patiënt. Maar wat als je in het buitenland woont en niet bij het afscheid van je vader of moeder kan zijn? Of andersom; jij woont in Nederland en je dierbare overlijdt elders in de wereld? Hoe rouw je dan?

Wat als je dierbare in het buitenland overlijdt?

Een vriendin van mij -die in de Verenigde Staten woont- heeft haar moeder verloren. Ze kan vanwege de coronacrisis niet naar Nederland komen voor haar moeders crematie en draagt het verlies nu noodgedwongen op afstand.

Hoe rouw je als je niet lijfelijk afscheid kunt nemen van je geliefden? Wat doet het met je rouwproces? En wat kan je doen om tóch zo goed mogelijk afscheid te nemen?

Verstoorde rouw

Chantal De Mol is theoloog en rouwdeskundige. Ze biedt het online programma 'Eerste Hulp Bij Rouw' aan voor mensen in de rouw, nu er door de coronacrisis zoveel mensen met verlies te maken krijgen. Chantal: “Door groot verlies ontstaat voor veel mensen een donkere periode, een levenscrisis. Wanneer je niet aanwezig kan zijn bij het overlijden of bij de uitvaart van een dierbare, is dat in deze tijd een dubbele crisis. Deze twee momenten zijn belangrijke bakens in de tijd voor het rouwproces. Verliezen waar je niet bij kan zijn, blijven lang nagalmen.

Inmiddels zijn er veel creatieve oplossingen om op afstand ‘deel te nemen’ aan uitvaarten. Zo zijn er live streamingsdiensten of online rouwstoeten. Maar dat is niet hetzelfde als echt aanwezig zijn. Er is ruis op de lijn van het rouwproces, het verdriet wordt als het ware vervormd.”

Afgesneden zijn

Voor veel mensen is er momenteel geen keuze om bij het sterven van hun broer, zus of ouders te zijn. Veel landsgrenzen zijn dicht en luchtvaartmaatschappijen vliegen nauwelijks. Volgens Chantal kan dit gevoelens van boosheid en machteloosheid oproepen. “Of het nou boosheid op de airline is of op de coronacrisis; erken dat die gevoelens er zijn. Ook het gevoel van ‘er niet bij horen’ kan ontstaan. Wanneer de hele familie bij elkaar is en jij er op zo’n belangrijk moment niet bij kan zijn, kan je het gevoel krijgen afgesneden te zijn. Dat is iets wat tegen de menselijke natuur ingaat. Je wil er juist bij horen.”

Verstoorde rouw

rouwdeskundige Chantal de Mol

Niet goed rouwen kan leiden tot uitgestelde, vertraagde of verstoorde rouw. In dat laatste geval kunnen nabestaanden psychische problemen zoals depressies ontwikkelen. Chantal: “Het erkennen van al die verschillende emoties is heel belangrijk. Accepteer ze en laat ze er zijn. Alleen dan kan het verdriet z’n weg vinden.

Om het gevoel van ‘erbij horen’ te creëren, kan je via Facetime of Skype zoveel mogelijk contact houden met de familie. Praat ook met je vrienden of je baas, wanneer je in je eentje in het buitenland zit. Het is belangrijk dat zij weten wat er speelt. Het bijhouden van een dagboek werkt ook voor veel mensen; door als je angsten, frustraties en gedachtes op te schrijven, creëer je rust en orde in je hoofd.

Ik begeleidde een dame die in Nieuw Zeeland was toen haar moeder overleed. Het was intens verdrietig voor haar dat ze daar niet bij kon zijn. Op het moment dat de uitvaart zou plaatsvinden, ging ze naar het strand en legde de naam van haar moeder met schelpen neer. De golven overspoelden de schelpen en namen ze mee de oceaan in. Met dit ritueel gaf ze haar moeder mee aan de tijd en nam ze toch afscheid.”

Herdenken en herinneren

Pas wanneer we weer mogen reizen, wordt het voor ‘rouwenden op afstand’ mogelijk om het verdriet met familie te delen. Een moment om met elkaar te herdenken en te herinneren. Een moment waarop het rouwproces voor velen echt kan beginnen.