Veel boeren gooien de handdoek in de ring, maar is dat erg?

Explainer

Hoe kun je het als boer nog goed doen? Boeren moeten meer dan ooit voldoen aan een woud aan regels die vaak ook nog eens onbegrijpelijk en zelfs tegenstrijdig zijn. Duizenden boeren hebben de afgelopen jaren de handdoek in de ring gegooid, het aantal boeren in Nederland is nooit eerder zo laag geweest. Dit is een trend die zich volgens het CBS alleen maar doorzet. Is dat erg?

Veel boeren gooien de handdoek in de ring, maar is dat erg?

Lennert de Haan is melkveehouder in het Groningse Beerta. In 2012 bouwde hij een nieuwe stal volgende de meest moderne maatstaven, hij had een melkrobot. Met deze investeringen hoopte hij klaar te zijn voor de toekomst. Maar niets bleek minder waar. 

Door de afschaffing van het melkquotum in 2015 waren boeren niet meer beperkt in de hoeveelheid melk die ze mochten produceren. De politiek en landbouworganisaties hadden jaren onderhandeld over deze beslissing en veel boeren zagen de afschaffing van het melkquotum aankomen. In de aanloop naar 2015 begonnen boeren daarom met de uitbreiding van hun stallen; ze waren immers niet meer beperkt in hun productie. 

Afschaffing melkquotum

Vlak na de afschaffing van het melkquotum kwam de overschrijding van het fosfaatplafond aan het licht. Alle boeren waren uitgebreid moesten met terugwerkende kracht terug naar het aantal koeien dat zij hadden op 2 juli 2015. Voor Lennert de Haan betekende dit dat hij 25 koeien moest afvoeren naar de slacht. Lennert: “Het bijkopen van fosfaatrechten voor deze 25 koeien had 200.000 euro gekost. Dat is veel geld, maar als daar een stabiele basis voor is, dan kun je daar overheen stappen en doorgaan met boeren.”

Stikstofcrisis

In 2019 belandde Nederland in een stikstofcrisis: volgens de Raad van State werden er te veel vergunningen uitgegeven die extra stikstofuitstoot mogelijk maakte, zonder dat daar stikstofreductie aan de andere kant tegenover stond. Het gevolg: boerenprotesten, een streep door het toenmalige stikstofbeleid en een overheid die zich beraamde op nieuwe – extra strenge - maatregelen.

De steeds veranderende wet-en regelgeving maakt dat Lennert de Haan zich bezint over de toekomst van zijn bedrijf. Lennert: “De investeringen die ik zou moeten doen volgens de nieuwe regels zou ik nooit meer terugverdienen. Dat kon ik zo op de achterkant van een sigarendoosje uittekenen.” Na deze conclusie nam Lennert met zijn gezin een radicaal besluit: ze gaan emigreren naar Canada. Lennert: “We hebben zogenaamd één Europa, maar een land als Duitsland heeft veel minder zware regels. Terwijl, het milieuprobleem houdt niet op bij de grens! Dat is oneerlijke concurrentie. Logisch dat er nu veel boeren stoppen in Nederland.”

Zwaardere regelgeving Nederlandse boeren

Europarlementarier Bert-Jan Ruissen erkent ook dat Nederland te maken heeft met zwaardere wet-en regelgeving vergeleken met andere landen in Europa. “Dat is op zichzelf wel te verklaren,” zegt hij, “In Nederland leven we dichter op elkaar, we boeren intensiever en we hebben veel meer natuurgebieden die dicht aan landbouwgrond grenzen. Maar als we met onze regelgeving teveel uit de pas gaan lopen met omliggende landen, zetten we onze landbouw onnodig op achterstand.” Ruissen ziet dat er in de politiek wordt gemeten met twee maten. “Enerzijds wordt er gekeken naar de intensiteit en uitstoot afkomstig van de Nederlandse landbouw per hectare. Die is hoger dan in andere landen. Maar ik vind dat geen eerlijke vergelijking. De milieubelasting per eenheid product dat op de Nederlandse bodem wordt geproduceerd, is ontzettend laag. Dan doet de Nederlandse boer het juist heel goed.” De vraag die dus rest is, hoe kan de Nederlandse boer het nog goed doen? 

In de uitzending van NieuwLicht volgen we Lennert de Haan, die zich klaarmaakt voor zijn emigratie naar Canada. Ook zien we Geertjan Kloosterboer, een gepassioneerde boer die zijn bedrijf graag voortzet in de toekomst, maar door de huidige wet-en regelgeving twijfelt of dat gaat lukken. Hoogleraar aan de Wageningen University Han Wiskerke schetst de ontwikkeling van de agrarische sector in de afgelopen decennia. Volgens hem staat de agrarische sector op het punt om radicaal te veranderen. Dit en meer is te zien in de aflevering ‘De goede boer’ van NieuwLicht op dinsdag 14 april rond 22.30 uur op NPO2. 

Bekijk onze eerdere uitzending over Boeren onder druk