"We stevenen af op een collectief trauma"

Niet eerder was er zoveel vraag naar geestelijke bijstand als nu. Niet alleen coronapatiënten zijn op zoek naar houvast. Ook zorgpersoneel zoekt naar hoe om te gaan met het verdriet van hun patiënten en zichzelf. Geestelijk begeleiders hebben het drukker dan ooit. “Ik werk momenteel zeven dagen per week.”

"We stevenen af op een collectief trauma"

“Werken als geestelijk verzorger is momenteel heel bevreemdend. Wanneer je iemand een zegen geeft, vraagt dat om verbinding. Ik werk nu met handschoenen aan en ben uit veiligheidsoverwegingen helemaal bedekt. Toch kies ik ervoor om iemand wel aan te raken. Aanraking is zo wezenlijk in het zegenen. Zeker verstandelijk beperkte mensen zijn heel erg gebaat bij fysiek contact. Enerzijds ben je nog steeds heel dichtbij, maar tegelijkertijd ben je zo ver weg. Door alle maatregelen voel ik me letterlijk onthand.” 

Karin Seijdell is geestelijk verzorger in de verstandelijk gehandicaptenzorg en werkt voor de Beroepsvereniging van Geestelijk Verzorgers (VGVZ). Ook is ze betrokken bij het landelijk crisisoverleg geestelijke verzorging.

Collectief trauma

Karin Seijdell

Karin: “We stevenen af op een collectief trauma, dan kan niet anders. We verliezen in sneltreinvaart veel mensen, maar vooral de manier waarop dat gebeurt is moeilijk. Het niet samen kunnen zijn, elkaar niet kunnen aanraken… Ik las laatst over de term ‘huidhonger’; die kan nu inderdaad niet gestild worden. 

Het virus hangt als een collectieve doem boven ons en we kunnen het niet tegenhouden. Het is niet zo dat als je nu heel gezond leeft, je de dans ontspringt. Iedereen kan het krijgen en dat is angstig. Traumatiserend. Het virus is tegelijkertijd miniscuul klein en megagroot.”

Zeven dagen per week bereikbaar

Karin heeft de keuze gemaakt om zeven dagen per week bereikbaar en beschikbaar te zijn voor het team van de woongroep voor verstandelijk gehandicapten. Ook is ze beschikbaar voor advies over stervensrituelen. 

Karin: “Ik voel me heel verantwoordelijk. Zorgpersoneel staat onder grote druk en heeft lang niet altijd tijd om bijvoorbeeld familieleden van patiënten goed bij te staan. Ook krijgen ze te maken met lastige ethische keuzes en nieuwe situaties. In de gehandicaptenzorg moet het personeel bijvoorbeeld bewoners beperken in hun bewegingsvrijheid, zonder dat de bewoners goed begrijpen waarom. Ik probeer er dan voor ze te zijn. 

“Ik heb er heel veel moeite mee om deze week Pasen te vieren. Dat vind ik nu een heel lastig feest"

Recent overleed een jongen in een van de woongroepen. Normaal gesproken kunnen de bewoners met elkaar afscheid van hem nemen, maar omdat hij in isolatie was gestorven, kon dat niet. Voor z’n huisgenoten was hij ineens weg. De bewoners kunnen door de coronamaatregelen ook niet mee naar de uitvaart. Samen met het team denk ik dan na over hoe hiermee om te gaan. Juist voor mensen met een verstandelijke beperking is het belangrijk om de overledene een gezicht te blijven geven. Nu staat er een foto van hem op de plek waar hij altijd aan tafel zat en die verhuist mee met de dagactiviteiten. Zo is het duidelijk dat hij ontbreekt.”

Zorg voor de zorg

In bijna alle ziekenhuizen is er meerdere keren per dag, zeven dagen per week een geestelijk verzorger aanwezig op corona-afdelingen en SEH’s voor zowel personeel, patiënten en hun familieleden. Karin vertelt dat de rol van geestelijk verzorgers, maatschappelijk werkers en psychologen momenteel in elkaar overloopt. “Zorgpersoneel heeft vooral een praatpaal nodig. De grens tussen werk en privé vervaagt. Ze maken moeilijke dingen mee op het werk, maar hebben ook zorgen over hun familieleden of over zichzelf. Partners verliezen hun baan of sommigen hebben bijvoorbeeld een kind met autisme thuis zitten. Dit zijn dingen die de situatie heel zwaar maken.” 

Karin benadrukt dat de geestelijk verzorging een kleine beroepsgroep is, die de begeleiding niet alleen kan doen, maar wel z’n rol moeten blijven pakken: de zingeving in deze crisis. Wat zijn je ankers en hoe houd je jezelf overeind? Rituelen zijn hierin belangrijker dan ooit. 

Rituelen

Karin: “Persoonlijk vind ik de statistieken van het RIVM heel deprimerend. Ik vraag me af of deze elke dag genoemd moeten worden. Anderzijds is het ook belangrijk dat de mensen die sterven, genoemd worden. Maar misschien niet elke dag. 

Mensen zoeken naar houvast. Rituelen kunnen helpen om met de situatie om te gaan. Het echte nadenken over wat deze crisis voor iemand betekent, komt pas later. We zitten nu in een fase van ‘watertrappelen om niet te verdrinken’. Ik denk dat het nog wel even duurt voordat mensen weer boven water komen en naar adem kunnen happen. Maar misschien dat ze zich na de crisis vragen gaan stellen, die ze anders nooit zouden hebben gesteld.

Pasen

“Ik heb er heel veel moeite mee om deze week Pasen te vieren. Dat vind ik nu een heel lastig feest. Hoezo feest, leven, opstanding? Ik heb meer het idee dat we in de 40-dagentijd terecht zijn gekomen. En toch ga ik het vieren, want juist in deze tijd is de ‘en toch…’ zo belangrijk. We willen allemaal goed nieuws, omdat het andere nauwelijks te verdragen is.

We kiezen ervoor de dood niet klakkeloos te laten zegevieren, maar staan erbij stil dat er toch zoiets is als hoop.”

Meer van Karin

Op het Youtubekanaal Severinus in Beweging deelt Karin een aantal bemoedigende video's. Op de website Zinlab is meer te lezen over het werk van Karin Seijdell en beluister hier haar podcasts.

Hoe ervaar jij de coronacrisis? Vul onze vragenlijst in!