Wie zorgt er voor de dokter?

Iedereen kent inmiddels de beelden van artsen en verpleegkundigen die onverminderd zwoegen op de steeds voller rakende IC’s. Veelvuldig klinkt de vergelijking met een oorlogssituatie. Maar wie zorgt er voor onze ‘medische strijdkrachten’? En als de strijd gestreden is, kunnen onze zorgverleners dan zomaar door met hun dagelijkse werkzaamheden?

Wie zorgt er voor de dokter?

Foto: verpleegkundigen troosten een collega na het werk op een Covid-afdeling (via Instagramaccount Breathtaking Nurses)

In het artikel "Ik droom soms over mijn werk op de corona-afdeling" vertelt verpleegkundige Martine (23) over haar werk op de IC van het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein. Ook zij beschrijft haar werkplek momenteel als ‘oorlogsgebied’. Een andere wereld, ver weg van de werkelijkheid. Intensivist Ralph So maakt het vergelijk met een calamiteit en roept zorgbestuurders op met de organisatie van psychische nazorg.

Klinisch psycholoog Liesbeth Renckens snapt de vergelijking, maar ziet ook verschil. Liesbeth: “In beide gevallen gaat het om werken onder heel extreme omstandigheden, geïsoleerd van anderen. Wanneer je als militair op missie bent, kan je niet naar huis. De zorgverleners kunnen dat wel. Zij gaan na hun dienst naar huis. Toch zou het niet verkeerd zijn als artsen en verpleegkundigen na de coronacrisis een ‘einde-missie-gesprek’ zouden krijgen, net als militairen. Dat is geen overbodige luxe.”

Stress op corona-afdelingen

Liesbeth Renckens is niet alleen klinisch psycholoog, maar werkt ook als adviseur voor organisaties bij ingrijpende gebeurtenissen. Beide functies doet zij bij ARQ, het Nationaal Psychotrauma Centrum. Zij onderschrijft de zware werkomstandigheden die zorgpersoneel momenteel ervaart.

Liesbeth: “De vele zieke en stervenden mensen, de hoge werkdruk en de lastige werkomstandigheden, zoals het onherkenbaar werken in beschermende kleding: het zijn allemaal omstandigheden die het werk op de corona-afdelingen in ziekenhuizen ongelooflijk zwaar maakt. Ook horen we uit het veld dat de kans groot is, dat artsen zware morele keuzes moeten gaan maken.”

Karakter en stressbestendigheid

“Hoe zorgpersoneel hiermee omgaat, is een complex samenspel van factoren. Onder andere karakter en stressbestendigheid spelen hierin een rol. De een blijft rustig in crisissituaties of gaat nu juist extra hard lopen. Een ander wordt er misschien weer angstig van. Wel is het zo dat de situatie nu zo extreem is, dat ook veel door de wol geverfde artsen en verpleegkundigen onder de indruk zijn.

Zorgverleners moeten zichzelf opnieuw leren verhouden tot hun werk. Sommigen voelen angst om zelf besmet te raken of om anderen te besmetten. Of hun omgeving neemt afstand van ze. Daarbij zijn de mogelijkheden om los te komen van het werk lastiger dan normaal. Waar iemand normaal stress kwijtraakt door naar de sportschool te gaan of door muziek te maken in een bandje, kan dat nu niet. Ze zullen dus nieuwe manieren moeten zoeken om afstand te nemen van het ziekenhuis. ”

Trauma

Verpleegkundige Martine vertelt dat ze soms droomt over haar werk op de corona-afdeling. Iets wat eerder nooit gebeurde. Volgens Liesbeth is dat een normale reactie op een extreme situatie. “Wanneer je te veel stress hebt, kan je niet goed meer ontspannen als je thuis bent. Je blijft bijvoorbeeld aan je werk denken, slaapt slechter en je lontje is korter. Sommige mensen krijgen fysieke klachten als spanningsspierpijn of -hoofdpijn. Dat zijn klachten die mensen op korte termijn kunnen krijgen, maar die moeten op een gegeven moment wel weer overgaan. Als dat niet gebeurt dan gaat het stresssysteem het lichaam ontregelen: het blijft dan in de stressstand staan.

Het zou kunnen gebeuren dat zorgpersoneel bepaalde situaties -die herinneren aan nare gebeurtenissen- gaan vermijden, omdat ze te confronterend zijn. Ook zouden bijvoorbeeld last kunnen krijgen van de heftige beelden die ze tijdens hun werk gezien hebben. Het is normaal dat die beelden af en toe op hun netvlies verschijnen, maar als dat maanden aanhoudt, is er een probleem. Dat zouden de eerste signalen kunnen zijn van PTSS (Posttraumatische Stressstoornis).”

Zorg voor jezelf

Er ligt heel veel druk op de mensen die nu in de frontlinie staan. Liesbeth benadrukt dat zorgpersoneel af en toe uit de wind moet worden gehouden. Hersteltijd is belangrijk om bij te komen en spanning kwijt te raken. Liesbeth: “Hoe beter mensen voor zichzelf zorgen en hoe meer tijd ze nemen om te herstellen, hoe beter ze weer doorkunnen. Normaal gesproken drink je een kop koffie tussendoor, ga je even zitten en praat je met collega’s. Dat is juist nu ook belangrijk.”

Maar hoe neem je tijd als de werkdruk enorm is, mensen sterven en de zorg sowieso al kampt met personeelstekorten? Is dat niet een onrealistisch streven? En die kop koffie kan ook niet als je van top tot teen beschermende kleding draagt.

Liesbeth: “Nee, met de beschermende kleding aan kan dat niet. Maar het kan wel daarna, zodra het pak uit is. Juist de gezamenlijkheid die je voelt bij collega’s is zo belangrijk. Bespreek met elkaar wat je hebt meegemaakt tijdens je dienst, kijk elkaar in de ogen.

Werkgevers moeten hun personeel ook beschermen, zodat ze straks ook gewoon nog aan het werk kunnen. Het is verleidelijk om extra diensten te draaien en soms moet dat, maar weeg daarbij iemands belastbaarheid wel mee.

Mental check-up

Het zou helemaal geen verkeerd idee zijn om -wanneer de coronacrisis onder controle is- zorgmedewerkers een ‘mental check-up’ aan te bieden. Hiermee kan je vroegtijdig signaleren of er geen klachten zijn als gevolg van deze periode van extreme belasting. Net als die militairen die terugkomen van missie.”

Zorginitiatieven voor de dokter (en de verpleegkundigen natuurlijk):

 

Contactpunt psychosociale ondersteuning voor zorgprofessionals bij COVID-19

ARQ IVP heeft jarenlange ervaring met de rampen en crises en stelt deze kennis en ervaring beschikbaar voor zorgprofessionals en hun leidinggevenden. Zij kunnen hun vragen, zorgen en noden met betrekking tot COVID-19 telefonisch aan gespecialiseerde psychologen voorleggen. Het contactpunt heeft als doel (medische) zorgprofessionals en hun leidinggevenden zo goed mogelijk te ondersteunen bij de psychosociale aspecten van hun werk met betrekking tot het Coronavirus. 

Het contactpunt is op werkdagen bereikbaar tussen 8:30 en 21:30 uur op telefoonnummer 088 – 3305500. Meer informatie is te vinden op de website van ARQ IVP

 

Jonge Dokter Peer Support Sessie

Speciaal voor minder ervaren artsen organiseert De Jonge Dokter op 8 april een 'online Jonge Dokter Peer Support sessie'. Hier kunnen ze hun ervaringen delen, casussen bespreken en horen hoe het er in andere ziekenhuizen aan toegaat. Ben je arts en wil je dit ook? Inschrijven kan hier.

Verdiepende artikelen bij dit verhaal:

"Ik droom soms over mijn werk op de corona-afdeling"

Martine Roerink (23) werkt normaal gesproken als verpleegkundige op de cardiologie-afdeling in het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein. Nu draait ze haar diensten op één van de cohort-afdelingen van het ziekenhuis, waar ze niets anders doet dan coronapatiënten verplegen.

Lees hier het verhaal van Martine

Meer openheid voor medische missers

In onze uitzending over het huisartsentekort blijkt de torenhoge werkdruk een groot probleem. Niet alleen weerhoudt het jonge artsen om een eigen praktijk te starten, ook draagt het bij aan medische missers. Op medische missers ligt een groot taboe. Wouter van Dijk is oprichter van het platform De Jonge Dokter en pleit voor het bespreekbaar maken van fouten.

Lees verder over De Jonge Dokter

Had mijn vader maar een kantoorbaan

De vader van online redacteur Melissa van Akkeren (23) is Intensive Care-arts in een Brabants ziekenhuis. Zij schreef een column over welke impact dit op haar heeft in deze onzekere tijden. “Wat nou als hij hier zelf niet levend uitkomt?”

Lees hier Melissa's verhaal