‘Religie biedt een medicijn tegen bestaansangst’

Psycholoog René Diekstra is opgegroeid in een katholiek gezin en werd op zijn elfde naar een seminarie gestuurd, omdat zijn moeder wilde dat hij priester werd. Dit had grote gevolgen voor hem: hij zag zijn gezin niet meer, werd depressief en suïcidaal. Toch heeft hij deze ingrijpende gebeurtenis achter zich kunnen laten. In Adieu God? vertelt hij openhartig over de impact hiervan en hoe hij ondanks een aantal heftige ervaringen zijn interesse voor religie heeft behouden. Sterker nog, hij heeft zich verdiept in verschillende religies en ontdekte daardoor dat ze iets gemeen hebben.

‘Religie biedt een medicijn tegen bestaansangst’

Wanneer Diekstra elf jaar oud is, wordt hij gevraagd om mee te gaan naar een seminarie in Sint-Oedenrode, zo’n 160 kilometer verderop. Zijn moeder had namelijk de wens dat hij priester zou worden. Eerder was het al met twee oudere broers van hem geprobeerd, maar dat was niet gelukt. Zij vond dat René het meest geschikt was.

De jongste en de kleinste

Hij werd uitgekozen om mee te gaan naar het seminarie en stemde daar toen mee in. Achteraf ziet hij dit als een nare ervaring. “Ik heb die tijd op dat seminarie drie à vier jaar lang, voordat ik ermee heb gebroken, als een vreselijke tijd beleefd. Toen ik daar kwam was ik de jongste en de kleinste. Als een soort verdediging heb ik toen gedacht: ik zal degene zijn die het hardst studeert,” vertelt Diekstra. En met resultaat, want hij heeft drieënhalf jaar lang voor alle vakken de hoogste score van zijn klassen behaald. Hij heeft zich toentertijd, naar zijn zeggen, helemaal in de gort gewerkt.

Depressief

Later ontdekte hij pas dat hij dit deed omdat hij depressief was. René legt uit waar dit door gekomen is: “Door uit het gezin weggesleurd te worden zonder dat je dat wilde, geen vriendjes meer te hebben, door mijn zus waar ik heel veel mee deed niet meer te zien, door het gezin kwijt te raken. Ik ben in een soort depressie gestort. Ik heb werk of studeren als een soort medicijn opgepikt. Maar op een gegeven moment werd mijn depressie zo erg, dat ik mezelf begon te beschadigen.”

Dat was het moment waarop ze hem, op dertienjarige leeftijd, naar de kinderpsychiatrie hebben gestuurd. “Die psychiater snapte er helemaal niks van. Kinderen van dertien zijn niet depressief, die zijn niet suïcidaal. Dus hij heeft zonder iets te doen mij weer terug laten gaan naar het seminarie. Hierna werd het alleen maar erger. Iedere keer als ik weer van huis moest bad ik de laatste nacht tot God: ‘Zorg dat ik niet meer wakker word.’ Toen heeft men op een gegeven moment gedacht: dit is niet te handhaven. En halverwege het studiejaar heeft men mij terug laten gaan naar huis,” aldus Diekstra.

Niet boos op God

Ondanks dat hij een vreselijke tijd achter de rug had, was hij niet boos op God. “Ik had alle reden om, zeker op het katholicisme, vreselijk boos te zijn. Om daar niks mee te maken willen hebben. Maar zo werkt het toch niet vanbinnen. Het was alsof ik een soort van hernieuwde interesse kreeg in wat godsdienst dan eigenlijk was,” zegt Diekstra.

Verschillende religies

Hij was niet klaar met geloof. Sterker nog, hij wilde van allerlei geloven meer te weten komen. Dit heeft er onder meer voor gezorgd dat hij zich heeft verdiept in verschillende religies. René: “Ik heb een spirituele reis gemaakt, maar niet gepland. Het leven heeft zich zo ontwikkeld. Ik ben katholiek van gezin uit. Vervolgens vanuit de liefde, anders kon ik mijn vrouw niet trouwen, ben ik Nederlands-hervormd geworden. En toen vervolgens vanuit de wetenschap bij het humanisme terechtgekomen. Ik ben ook een tijd lang lid geweest van het hoofdbestuur van het Humanistisch verbond. Vervolgens naar het jodendom. En toen via mijn werk voor de Wereldgezondheidsorganisatie met boeddhisme in aanraking gekomen. En later toen ik in China werd uitgenodigd om onderwijs te geven, ben ik op het taoïsme gestuit.”

Bestaansangst

“Het fascinerende daaraan voor mij is dat als je toevallig de gelegenheid krijgt om dat te doen, je ontdekt dat ze eigenlijk allemaal in ieder geval één missie hebben, namelijk: een medicijn bieden tegen bestaansangst. Al die religies hebben daar verschillende manieren voor. Het is heel goed mogelijk om die met elkaar te combineren. Om die op een of andere manier elkaar te laten versterken.” Volgens Diekstra bevat bestaansangst vier aspecten: angst voor de dood, angst voor eenzaamheid, angst voor de verantwoordelijk om zelf iets van je leven te maken en angst om geen zin te vinden in het leven. “De meeste mensen die met psychische of andere problemen worstelen, is mijn ervaring inmiddels, worstelen met één of meer van deze vier aspecten.”

'Trust the pilot'

Hij rekent zichzelf niet tot een van de religies, maar op de vraag of God bestaat reageert René: “Ik heb voor mezelf besloten dat ik hem of haar een speciale positie geef. En die positie is: vertrouwen. God is voor mij vertrouwen.” In het gesprek noemt Diekstra hetgeen waarop hij vertrouwt ‘the pilot’. “Ik weet niet waar the pilot zit. Ik kan hem niet zien, niet ontwaren. Maar ik besluit toch ‘to trust the pilot’. Wat in ieder geval psychologisch van belang is, is dat je bereid bent iets in het universum dat vertrouwen te geven.”

Bekijk hier de uitzending van Adieu God? terug: