Bevrijdingsdag in lockdown

Column Kars Veling, oud-fractievoorzitter ChristenUnie

Kars Veling is oud-fractievoorzitter van de ChristenUnie. Hij schrijft over Bevrijdingsdag en wat dat voor hem betekent, juist nu voor hem de vrijheid ontbreekt om zijn vrouw te bezoeken.

Bevrijdingsdag in lockdown

Het is Bevrijdingsdag en je mag niks. Het wordt tijd voor een nieuwe bevrijding, zou je zeggen. De maatschappelijke beperkingen van nu worden inderdaad wel vergeleken met de onderdrukking in de nazitijd. Maar die vergelijking is alleen maar verwarrend. Vrijheid is goedbeschouwd een ingewikkeld begrip. Is vrijheid het ontbreken van dwingende beperkingen? Is het kunnen doen wat je wilt? Zo simpel is het niet.

Een voorbeeld. Ik ben momenteel niet vrij om mijn vrouw Gerda te bezoeken. Zij heeft Alzheimer. Tot voor kort kwam ik graag bij haar in het zorgzame huis waar ze woont. We deelden dan een tijdje haar wereld, tot vreugde van ons beiden. Dat is me abrupt onmogelijk gemaakt. Natuurlijk wil ik dat graag weer anders.

Nachtmerrie

Maar wat zeg ik daarmee eigenlijk? Ik wil graag kunnen doen wat ik wil.  Ja, maar voor geen goud wil ik de oorzaak zijn van een uitbraak van de ziekte in een huis van mensen met dementie. De gedachte dat Gerda ziek zou worden is een nachtmerrie.

Vrijheid is dus niet simpelweg kunnen doen waar je zin in hebt. Misschien is het beter te zeggen dat vrijheid de ruimte is om je keuzes te volgen, de mogelijkheid om te realiseren wat je belangrijk vindt. Vrijheid staat dus niet altijd op gespannen voet met beperkingen.

Bevrijdingsdag in een anderhalvemeter-samenleving zonder festivals is vervelend. Sterker nog, voor veel ondernemers pakken de aanhoudende maatregelen rampzalig uit. Maar wie zich laat overtuigen dat het niet anders kan, omdat de besmetting anders weer de kop zou kunnen opsteken, aanvaardt die realiteit. Misschien met tegenzin en zelfs twijfel kun je dan toch regels volgen.

Rechteloosheid

De bevrijding van de Duitse bezetting ging ten diepste om iets anders. Die maakte vooral een einde aan rechteloosheid. Het beangstigende van de onvrijheid in oorlogstijd was de aanhoudende dreiging van willekeur, het besef dat de bezetter kon doen wat hij wilde, zonder zich te hoeven verantwoorden. Simpelweg wie je was, kon je fataal worden. Je geweten volgen was levensgevaarlijk. 

De bevrijding gaf herstel van ruimte om te leven. De realiteit is dat die vrijheid niet vanzelf gegarandeerd blijft. We zullen er moeite voor moeten blijven doen, dichtbij maar ook verderop in de wereld, die een dorp is geworden. Wie je naasten zijn, heb je niet voor het kiezen.

Ongelijke gevolgen

Ik heb de laatste tijd vaak gedacht dat de wereldwijde coronacrisis een ongenadig fel licht werpt op de onvrijheid waarin veel mensen leven. Onze politieke en economische wereldorde lijkt in normale omstandigheden wel min of meer oké. Nou ja, voor ons soort mensen in ieder geval. Maar nu alle routines en mechanismen stil vallen wordt zichtbaar hoe ongelijk de gevolgen van de dreiging van het virus uitpakken. Duidelijk wordt ook hoezeer we wereldwijd van elkaar afhankelijk zijn.

Over herstel na de crisis valt weinig te zeggen. De eerste reflex zal zijn de zaken terug te brengen naar de oude situatie. Je houdt je hart vast als je ziet hoe sommige leiders zich opstellen als belangenbehartigers voor zichzelf en hun eigen groep.

Vrijheid bestaat niet zonder recht. De wereldwijde crisis van onze dagen kan duidelijk maken dat het met die vrijheid dus allerminst in orde is. Bevrijdingsdag vieren is mooi, ook met de huidige beperkingen. Maar het kan geen kwaad om bij die viering ook eens onrustig om je heen te kijken. Bevrijding is meer dan een verworvenheid van 75 jaar geleden.

 

Bekijk hieronder de speciale aflevering van Adieu God? van 4 mei. Veling was samen met journalist Wierd Duk te gast. Ze spraken over wat hen houvast biedt in deze coronatijd.