Natuurkundige Robbert Dijkgraaf ervaart hoe relatief onze kennis is

Afgelopen maandag was natuurkundige Robbert Dijkgraaf te gast bij Adieu God?. Hij vertelt, als niet-gelovige wetenschapper, over een totaal onverklaarbare gebeurtenis in zijn leven. Wat doet dat met je? En is de wetenschap te combineren met geloof? Of is dit in strijd met elkaar?

Natuurkundige Robbert Dijkgraaf ervaart hoe relatief onze kennis is

Robbert Dijkgraaf is natuurkunde gaan studeren omdat hij streef naar houvast. “Ik ben toch altijd wel heel erg op zoek om de wereld te begrijpen, want er zijn heel veel vragen. Maar waar is de reling waar je je aan vast kunt houden? Natuurkunde heeft de mogelijkheid om de complexiteit van de wereld eigenlijk in te dikken en in formules te verwoorden. Voor mij biedt het zeker troost om te weten dat er bepaalde verschijnselen zijn, bepaalde inzichten, die een eeuwigheidswaarde hebben,” aldus Dijkgraaf.

Grote vragen

“Ik denk dat je altijd op zoek bent naar grote vragen. Je bent op zoek naar verbanden. Wetenschap is een belangrijke manier om die vragen te kunnen beantwoorden, maar er zijn ook andere elementen. Er zijn andere manieren om tegen het leven aan te kijken,” zegt Dijkgraaf.

Religie

Een van die elementen kan religie zijn. Zelf is Robbert niet met geloof opgegroeid. Toch kreeg hij op latere leeftijd wel belangstelling voor religie als fenomeen. “Voor mij heeft de wetenschap al voor een heel groot gedeelte de ruimte ingevuld, die vroeger misschien wel door religie werd ingenomen. Je bent op zoek naar iets wat inhoud geeft, wat structuur geeft. Voor mij is het toch wel heel belangrijk dat er inzichten zijn die universeel zijn. Ik vind het heel mooi om te weten dat mensen millennia lang zich deze vragen hebben gesteld en daarmee geworsteld hebben. En dat het een bouwwerk is, waar iedereen ook weer een nieuw steentje bovenop legt. Mijn kennis, hoe ik ergens over nadenk, had nooit plaats kunnen vinden als die honderden duizenden mensen voor mij daar niet eerder over na hadden gedacht.”

Dochter Charlotte

Dat niet iedere vraag te beantwoorden is, weet Robbert maar al te goed. 19 jaar geleden werd zijn dochter Charlotte geboren met leukemie, wat zeer zeldzaam was. “Op die jonge leeftijd is er eigenlijk geen genezing mogelijk. Chemotherapie is bij zuigelingen bijna gegarandeerd dodelijk. Het is goed afgelopen gelukkig. Het is nu een springlevende vrolijke 19-jarige studente,” vertelt Dijkgraaf.

“Maar op dat moment wordt je leven wel heel erg klein. Al het andere valt weg. Mijn vrouw en ik waren heel beslist dat we haar dicht bij ons wilden houden. We hebben direct gezegd dat we geen behandeling wensten. Het mooie was ook dat de behandelend oncoloog daarin meeging en dat respecteerde. Toen hebben we haar mee naar huis genomen met het idee dat ze daar zou overlijden. Dat was een intuïtieve beslissing.”

Toeval

“Opvallend is dat wanneer ik kijk naar waar ik op dat moment over nadacht, is dat het ging over zwarte gaten en hoe je daaraan kunt ontsnappen, via toeval. Uiteindelijk is dat wel in een zin de geschiedenis samengevat. We zijn getroffen door toeval. Deze ziekte is heel zeldzaam, één op de miljoen, geloof ik. Uiteindelijk is zij spontaan hersteld, dus twee keer heeft toeval ons geraakt. Volstrekt onlogisch,” aldus Robbert.

Waar anderen die in soortgelijke situaties terecht komen de drang voelen om te bidden of kaarsjes te laten branden, was dat bij Dijkgraaf niet het geval. “Ik heb dat niet gedaan, omdat het denk ik niet een authentiek gebaar zou zijn van mij. Ik weet dat mijn schoonouders wel kaarsjes hebben gebrand. Mijn schoonvader heeft zelfs een soort bedevaart gehouden. Ik weet zeker dat hij het herstel van Charlotte ziet als het ingrijpen van God. Ik weet niet wat er gebeurd is, maar de rationele kant in mij zegt natuurlijk: ze heeft het uiteindelijk zelf opgelost. De les die ik hieruit heb geleerd is dat we moeten oppassen dat we niet met onze kennis schade aanrichten en dat we ook ruimte moeten laten voor wat we niet begrijpen.”

Verhouding tussen wetenschap en geloof

Toch ziet Robbert niet direct een tegenstelling tussen wetenschap en geloof. “Als ik terugkijk in de tijd naar alle grote namen uit de wetenschap, dan waren dat vaak diepgelovige mensen. Hun geloof verhield zich makkelijk met hun wetenschappelijk werk. Ik zie geen tegenstelling tussen geloof en wetenschap. In zekere zin is wetenschap een grote wolk van feiten en verbanden. Maar welke lijn je daar doorheen trekt, is heel erg aan de mens. Soms vind ik het moeilijk dat de wetenschap zo geprofessionaliseerd is. Dat het zich zo eng op de feiten heeft vastgelegd. Dat de duiding van het geheel en de manier waarop dat raakt aan je eigen menselijke leven, soms wat losgezongen is."

Bekijk hier de hele uitzending van Adieu God? terug: