Ouderen in verzorgingstehuis: ‘Ik heb de oorlog meegemaakt, maar dit is erger’

2 mei 2020

De verpleeg- en verzorgingshuizen worden op het moment enorm hard getroffen door de coronacrisis. De beperking van vrijheid, de vele overlijdensgevallen en de zichtbare eenzaamheid resulteren in schrijnende situaties. Ook Cootje Broekhoff kan daarover meepraten. Zij werkt als geestelijk verzorger in een verzorgingstehuis in Noord-Brabant. Nu Hugo de Jonge heeft aangekondigd dat er vanaf 11 mei getest wordt met bezoek aan verpleeghuizen, kan zij dat alleen maar aanmoedigen. “Er waren vier ouderen die tegen me zeiden: ‘Weet je, ik heb de oorlog meegemaakt, maar dit is erger.’”

Ouderen in verzorgingstehuis: ‘Ik heb de oorlog meegemaakt, maar dit is erger’

De vele overlijdensgevallen in de tehuizen en de strenge maatregelen zorgen ervoor dat het mentaal voor de zorgmedewerkers ontzettend zwaar is. Vooral op afdelingen waar corona heerst, is de werkdruk groot en er is soms paniek.

Zeven van de twaalf overleden

“Er is een afdeling waar er zeven van de twaalf zijn overleden. Niet allemaal corona gerelateerd, maar wel in diezelfde tijd, dus met al die restricties van weinig of geen bezoek, alleen in de laatste fase. Op een andere afdeling zijn er recent ook twee overleden en verwacht wordt dat dit aantal nog zal oplopen, omdat er nog meer besmettingen zijn. Het is echt heel schrijnend. Het personeel is soms gewoon in paniek en overstuur van het feit dat ze zo tekortdoen aan de behoeften van de mensen die ziek zijn of waren,” aldus Cootje.

Oorlog

"Vorige week waren er op één dag vier ouderen die zeiden: ‘Weet je, ik heb de oorlog meegemaakt, maar dit is erger.’ Alle vier zeiden ze dat, zonder dat ik daarop aanstuurde. Op mijn vraag: ‘Waarom is het erger?’ antwoordden ze: ‘Daar had ik nog een keuze. Ik kon kiezen of ik stoer was, of ik de straat opging. Ik kon kijken of ik ergens op een boerderij brood kon krijgen. We hadden nog keuzes die we konden maken.’ Zeker op die leeftijd, want toen waren ze nog allemaal jong en konden ze nog van alles,” vertelt Cootje. “Maar ze mogen nu niet eens kiezen, want alles wordt voor hen bepaald: ‘Als ik vind dat mijn dochter wel op bezoek mag komen en mijn dochter vindt dat ook, dan mag het dus toch niet.’ En dat maakt hen natuurlijk heel verdrietig en heel eenzaam. De muren komen echt op hen af. Ook de praatjes onderling tussen de mensen, die zijn er vrijwel niet.”

Schuldgevoel

In het begin van de crisis heeft Cootje zelf ook corona opgelopen, maar niet via het verzorgingstehuis. Voordat zij ziek werd, was ze al een paar dagen vrij. “Gelukkig is er niemand ziek van mij geworden. Maar andere zorgmedewerkers kunnen een schuldgevoel met zich meedragen. Wanneer ze dan ineens positief getest blijken te zijn en ze weten dat er op de afdeling iemand ziek is, dan vragen ze zich toch af: komt dat door mij? Dat schuldgevoel is natuurlijk verschrikkelijk,” zegt Cootje. "Dan speelt natuurlijk ook nog de vraag over het tekort aan beschermingsmiddelen." 

Het belang van geestelijke verzorging

Cootje is zelf ook verpleegkundige geweest en weet daarom maar al te goed hoe belangrijk geestelijke zorg is naast de lichamelijke zorg. "In het begin van de crisis was het erg lastig om geestelijke zorg te bieden, omdat alleen het hoogstnoodzakelijke werd toegelaten, dus alleen de directe lichamelijke zorg. Dat gaf bij mij veel frustratie, omdat ik denk dat een mens niet alleen maar een lichaam is dat gezond gehouden moet worden. Er wordt hier enorm veel geleden en de eenzaamheid komt op hen af. Dan heb ik juist het gevoel dat geestelijke verzorging daar een rol in kan spelen. Gelukkig is dat langzamerhand ook wel wat bijgesteld en hebben mensen zich daar hard voor gemaakt. Nu kan ik naar de mensen toe, maar dan wel op een veilige manier.”

Luisteren

“Ik kan daar gaan zitten en echt gaan luisteren naar wat er innerlijk speelt. Ik stel daar misschien ook andere vragen dan de meeste mensen. En ik heb ook geleerd dat een tijd bij iemand zitten en stil zijn vaak hele diepe gedachten bij die mensen oproept. In een andere functie is daar vaak geen tijd voor,” aldus Cootje. “Ik weet zeker dat bijvoorbeeld een pedicure of kapper ook op zijn tijd hele goede gesprekken kan hebben, alleen die zijn nu niet aanwezig.”

Over waarom geestelijke verzorging juist nu zo belangrijk is, is Cootje heel stellig: “De geestelijke verzorging is nabijheid, hoop en troost. Het is je hart luchten, een diepere laag aanraken en gewoon even bij elkaar zijn. Dat is nu zo belangrijk. In de woonzorgcentra wordt er vaak geprobeerd om geluksmomenten te creëren, maar er moet ook ruimte zijn voor het verdriet. En stilte. De tijd nemen en luisteren naar hen is nu van belang. In elk mens zit een diepere laag, waarvan je hoopt dat je die even ontmoet en waar ze even kunnen rusten.”

Versoepeling maatregelen

Minister Hugo de Jonge kondigde onlangs aan dat ze vanaf 11 mei proeven willen gaan doen met bezoek aan verpleeghuizen. Cootje: “Persoonlijk vind ik dat een heel goed idee, omdat het middel nu erger is dan de kwaal. Ik denk dat we dit met verstand kunnen doen, want ik heb wel gemerkt dat goede bescherming en je aan de regels houden toch wel heel veel effect heeft. Als je dat zo kunt doen, hoeveel meer gevallen van corona zullen er dan nog komen? Dat vraag ik me echt af.”

'Mijn kinderen komen er niet in'

Ondanks dat een groot deel van de ouderen niet kan wachten tot de maatregelen omtrent bezoek versoepeld worden, zijn er ook ouderen die daar toch net iets anders over denken. “Ik sprak een mevrouw die zei: ‘Als het wel weer mag dat ze bij me mogen komen, komen ze er bij mij toch niet in hoor, want ik wil niet dat zij ziek worden. Ik wil niet dat ze in ons huis komen waar corona heerst. Dus ik doe het gewoon nog niet, totdat het echt over is.’ Dat kan dus ook. Als moeder wil zij haar kinderen beschermen en niet in dit huis laten komen, ook niet als het wel mag. Ik verbaasde mij daarover.”

Veel moedige mensen

Wat haar echt opvalt in deze tijd is dat er enorm veel moedige mensen zijn. Cootje: “Ook in de zorg zijn er natuurlijk medewerkers die heel angstig zijn en echt niet ziek willen worden, omdat ze thuis iemand hebben die kwetsbaar is. Maar er zijn er ook die zeggen: ‘Nou, geef mij maar een afdeling met corona, want ik wil gewoon doen wat nu nodig is.’ Dat vind ik heel moedig. Daarnaast zie ik ook enorm veel moedige ouderen die zeggen: ‘Het is nou eenmaal zo. We kunnen er niks aan doen.’ Maar ik denk wel dat langzamerhand daar de rek ook uitgaat.”