Uitkomsten onderzoek eenzaamheid

Wat jullie met ons deelden

Enkele weken geleden plaatste redacteur Marieke een onderzoek naar eenzaamheid. Wat betekent eenzaamheid eigenlijk? Wie van jullie voelt zich wel eens eenzaam? En wat is er nodig om eenzaamheid op te lossen? Lees hier de uitkomsten.

Uitkomsten onderzoek eenzaamheid

Allereerst de aanleiding: als redacteur binnen de EO maak je wel eens een uitstapje naar een ander programma. Zo ook ondergetekende. Ik werkte mee aan de onderzoeksfase voor het programma Wie Kent Mij Nog?; een portrettenreeks van mensen die met eenzaamheid kampen. Het greep me aan hoe eenzaam mensen kunnen zijn en hoe dichtbij het is.

Ik was me er niet van bewust dat een paar deuren naast jouw eigen voordeur iemand zich zo eenzaam kan voelen. Naïef? Misschien wel. Maar het triggerde mij om me te verdiepen in de aard en oorzaken van eenzaamheid.

Wat is eenzaamheid?

De eerste vraag die ik me stelde in zowel de research voor 'Wie kent mij nog?' als in het opstellen van de vragenlijst was: wat is eenzaamheid eigenlijk? Janien Leeuwerke deed onderzoek naar eenzaamheid binnen verschillende gemeentes en legde uit dat eenzaamheid onder alle lagen van de bevolking voorkomt; jong, oud, man, vrouw, rijk en arm.

In een door haar geschreven onderzoeksrapport noemt zij vijf feiten over eenzaamheid die meer duidelijkheid geven: 

  1. Eenzaamheid is onvrijwillig;
  2. Eenzaamheid is een persoonlijke, subjectieve ervaring;
  3. Eenzaamheid en alleen zijn, zijn twee heel verschillende dingen;
  4. Eenzaamheid is een gebrek aan betekenisvolle relaties met partner en familieleden;
  5. Eenzaamheid is een gebrek aan niet-familiaire betekenisvolle relaties.

Verschillende soorten eenzaamheid

Ook beschrijft Janien drie verschillende soorten eenzaamheid:

  1. Emotionele eenzaamheid; wanneer iemand een sterk gemis ervaart van een intieme relatie of emotionele band;
  2. Sociale eenzaamheid; minder contact hebben met vrienden en kennissen dan gewenst. Dit gaat niet altijd om het aantal contacten, maar eerder om de gelijkwaardigheid binnen het contact;
  3. Existentiële eenzaamheid; het gebrek aan zingeving en het gevoel van zinloosheid.

In de vragenlijst vroeg ik wat eenzaamheid nou eigenlijk voor jullie betekent. Opvallend is dat de meesten van jullie een antwoord formuleren dat passend is bij emotionele eenzaamheid en/of sociale eenzaamheid. Enkele voorbeelden van reacties:

"Langere tijd (ongewenst) zonder (gewenste) sociale contacten zijn"

"Het gevoel dat je niemand hebt. Niemand om je verhaal mee te delen. Niemand die een keertje aan je vraagt hoe het nu echt is"

"Het ontbreken van betekenisvolle relaties, geen wezenlijk contact hebben. Niet gezien, gekend en gehoord worden"

Existentiële eenzaamheid
Slechts een enkele deelnemer verwoordde duidelijk een existentiële eenzaamheid, die overigens meestal het gevolg is van een beperking of onderliggende ziekte:

"Buiten de maatschappij staan, vanwege een beperking niet meer kunnen werken"

"Eenzaamheid kan zeker ook geestelijk zijn. Je kan nog zo'n druk leven hebben en je toch alleen voelen"

Eenzamer door corona

Hoe eenzaam voelen jullie? Op de vijfpuntsschaal in het onderzoek gaf 6,2% aan zich nooit of bijna nooit eenzaam te voelen. 10,8% gaf een score van 4 en voelt zich dus behoorlijk eenzaam. 4,6% van de respondenten geeft aan heel erg eenzaam te zijn.

78% van de respondenten geeft een score van 3; het midden tussen 'niet eenzaam' en 'heel erg eenzaam'. Meer dan driekwart van jullie voelt dus een bepaalde mate van eenzaamheid. Wanneer de scores 4 en 5 erbij optelt, voelt 94% van de respondenten zich in mindere of meerdere mate eenzaam.

De coronacrisis helpt niet mee: 63% van jullie geeft aan zich eenzamer te voelen door Corona.

De gevolgen van eenzaamheid

Janien Leeuwerke beschrijft in haar rapport de gevolgen van eenzaamheid:

"Eenzaamheid kan ernstige lichamelijke en psychische gevolgen met zich meebrengen. Het kan de creativiteit, productiviteit, het zelfvertrouwen en de sociale vaardigheden verminderen. Ook depressies, zelfmoord, dementie, zelfverwaarlozing, verslaving, hart- en vaatziekten, slaapproblemen, cognitieve achteruitgang en schulden kunnen ontstaan door eenzaamheid. Eenzame mensen maken meer gebruik van de huisarts, medicatie en geïndiceerde zorg.

Eenzaamheid verhoogt zelfs de kans op vroegtijdig overlijden. Het lijdt vaak tot een stapel van problemen, waarbij niet altijd duidelijk is wat de oorzaak is en wat het gevolg. Maar dat eenzaamheid kan leiden tot een negatieve spiraal is zeker." (Bron: Van eenzaamheid naar Verbondenheid in gemeente Borger-Odoorn).

Een serieus probleem, dat dus serieus aandacht behoeft. Ondanks de talloze initiatieven die opgezet zijn om eenzaamheid te bestrijden, is dit vooralsnog niet gelukt. Zo sprak ik meerdere mensen, onder wie Sander, die door hun fysieke beperking niet kunnen deelnemen aan al die initiatieven. Omdat ze te moe zijn of teveel pijn hebben.

Wat willen jullie?

Wat jullie vooral nodig hebben is een maatje, een beste vriend of vriendin of een partner. Echt contact is iets voor elke keer terugkomt bij de laatste vraag 'Wat heb je nodig en wat helpt je om minder eenzaam te worden?' Iemand om mee te kletsen, iemand om een kop koffie mee te drinken, iemand om je verhaal mee te delen.

Ook wordt 'begrip' vaak genoemd; begrip voor de situatie waarin je zit, begrip voor het 'anders zijn', begrip voor eventuele beperkingen in iemands leven. Een van de respondenten antwoordt het volgende:

"Dat mensen echt in je geïnteresseerd zijn. Vragen hoe het echt met je gaat en uit zichzelf naar je informeren. Mensen zijn zo op zichzelf gericht en op hun eigen behoefte, dat ze geen rekening houden met de ander. Dat doet pijn."

Lezen tegen eenzaamheid

Een bijzondere tip -die slechts een keer voorbij komt- is de tip om te gaan lezen: "Lezen helpt me om me minder eenzaam te voelen. Lezen helpt om woorden te geven aan... (wat dan ook) en verruimt mijn wereld."

Nu ben ik benieuwd of meer mensen dit ervaren en hun boekentips zouden willen delen? Wellicht helpt het anderen met het omgaan met hun eigen eenzaamheid...

Besloten Facebookgroep

Een echte oplossing komt er niet naar voren in deze vragenlijst. Verbaast het me? Nee, eigenlijk niet. Als het zo makkelijk zou zijn, dan hadden niet zoveel mensen zich momenteel eenzaam gevoeld.

Mij persoonlijk heeft het laten inzien dat eenzaamheid zoveel dichterbij is dan ik dacht. Mensen van mijn eigen leeftijd, mensen zo dichtbij in mijn eigen buurt. Hoe ik concreet handen en voeten ga geven aan dit inzicht, dat weet ik nog niet. Maar ik weet wel dat ik mijn ogen er niet voor kan en wil sluiten. 

Voor iedereen die graag in contact komt met anderen die zich (wel eens) eenzaam voelen: we hebben een mooie besloten Facebookgroep, waar ik inmiddels de eerste koffie-afspraken voorbij heb zien komen. Je bent welkom om deel te nemen.