Wat moeten we met ‘foute’ standbeelden?

Het standbeeld van de Belgische oud-koning Leopold II werd afgelopen week in brand gestoken en meerdere keren beklad met rode verf. Afgelopen zondag verdween het standbeeld van de 17e-eeuwse slavenhandelaar Edward Colston in Bristol in het water. De discussie over standbeelden van ‘foute’ historische figuren is weer opgelaaid. Wat moeten we met deze beelden?

Wat moeten we met ‘foute’ standbeelden?

Volgens historicus Ethan Mark van de Universiteit Leiden staan er ook in Nederland een aantal standbeelden die op een betere plek kunnen staan met meer context. “Het beeld van Jan Pieterszoen Coen in Hoorn vind ik op een bepaalde manier aanstootgevend voor bepaalde mensen” zegt hij in het radioprogramma Dit is de Dag.

Mark: “Dit standbeeld is eind 19e eeuw opgezet, de periode waar Nederland een koloniale mogendheid was en dat ook met trots wilde uitdragen. De Nederlanders zagen zichzelf als eersterangs burgers en de onderdanen in Nederlands-Indië en Suriname waren tweederangsburgers. Jan Pieterszoon Coen is nogal tekeergegaan en heeft een heel eiland uitgemoord voor winstbejag. Eind 19e eeuw wilden ze daar een held van maken, maar dat vind ik nu niet meer van deze tijd. En je vraagt je af of zo’n monument op zijn plaats is.”

Slave trader statue thrown into river in Bristol during protests

Plakkaat

Schrijver en publicist Karin Amatmoekrim keek geïnteresseerd naar de beelden waarbij het standbeeld in Bristol te water werd gegooid. “Het deed mij denken aan de protestbeweging in Zuid-Afrika, Rhodes must Fall. Je ziet dat dit soort acties leidt tot debat en debat is goed.”

Volgens historicus Wim Berkerlaar is het neerhalen van standbeelden onjuist. “We zitten in 2020 met een heel ander land dan in 1920. Dat betekent dat er hier veel nieuwkomers zijn van alle soorten kleuren en overtuigingen. Dus ik vind het uitstekend dat dat debat gevoerd wordt. Ik ben er niet tegen dat mensen deze standbeelden betwisten. Dat lijkt mij een gezonde zaak in een samenleving.”

Volgens Berkelaar hebben ze het in Hoorn goed opgelost door er bij het standbeeld een plakkaat bij te hangen waarop valt te lezen wat Jan Pieterszoon Coen óók gedaan heeft. “Dus je kunt aan informatie komen. Het weghalen van het beeld is het weghalen van de geschiedenis.”

“Een tekst erbij plaatsen garandeert niet dat mensen dat ook gaan lezen’, zegt Mark. “Het is een ingewikkeld verhaal om daarbij ook de juiste historische context te schetsen. Ik vind dat je dat beter in een museum kunt aanpakken dan dat je dit op straat laat. Het monument blijft dan toch een soort eerbetoon.”

'Tegen' standbeelden

Amatmoekrim vraagt zich af waarom er geen standbeelden staan van andere helden van de andere kant. “Naast een plakkaat kun je naast het standbeeld van Jan Pieterszoon Coen ook een standbeeld zetten, wat een van zijn slachtoffers moet verbeelden. Zolang dat niet gebeurd is het niet gelijkwaardig.”

Standbeelden zijn volgens Amatmoekrim belangrijk, omdat die laten zien waar wij als samenleving waarde aan geven. “Als dat betekent dat bepaalde levens minder waardevol zijn dan andere levens dan gaat dat scheuren veroorzaken in onze samenleving. En die samenleving ziet er inderdaad anders uit dan honderd jaar geleden.”

Berkelaar: “Ik zou zeker voor zijn om beelden ernaast te zetten die tegengesteld zijn aan Jan Pieterszoon Coons wereld.” Ook Mark vindt dit geen slecht idee, maar we moeten dit idee volgens hem wel per casus gaan bekijken.

Omstreden standbeelden in Nederland | NOS op 3

Museum

In Ekeren is het standbeeld van Leopald II dinsdagmorgen weggehaald. Het wordt gerestaureerd in het Antwerpse Middelheimmuseum. De kans dat het beeld terugkeert is klein, volgens districtsburgemeester Koen Palinckx, schrijft Het Laatste Nieuws. Maar dat het in een museale omgeving van Middelheim wordt opgenomen, “is zeker een optie”.  

Luister hier het hele debat terug. 

Wat moeten we volgens jou doen met omstreden standbeelden?