Zet greenwashing bij KLM de status van 'duurzaamste luchtvaartmaatschappij' op het spel?

In dezelfde week dat KLM een staatssteun van 3,4 miljard heeft ontvangen, werd het bedrijf op de vingers getikt vanwege hun misleidende duurzaamheidscampagnes. Dit is des te opmerkelijker, omdat een van de voorwaarden van de miljardeninjectie is dat het luchtvaartbedrijf juist moet verduurzamen.

Zet greenwashing bij KLM de status van 'duurzaamste luchtvaartmaatschappij' op het spel?

Deze week ontving de KLM een steunpakket om de coronacrisis door te komen. De voornaamste reden voor het steunpakket is de belangrijke rol die het bedrijf vervult in de Nederlandse economie. Daarnaast zou het ook een koploper zijn op het gebied van duurzame luchtvaart..

Greenwashing

Toch lijkt die verduurzaming niet zoals gedacht. Op 13 juli werd KLM op teruggefloten door de Reclame Code Commissie (RCC) omdat het zich schuldig maakt aan greenwashing. De luchtvaartmaatschappij doet in hun marketing blijken veel duurzame brandstof te gebruiken tijdens hun vluchten. In werkelijkheid geldt dit maar voor 0,18 procent van de totale vloot. Dit is des te opmerkelijker, omdat een van de voorwaarden voor de recent ontvangen staatssteun is dat het luchtvaarbedrijf verder moet verduurzamen. 

Daarom ging Nieuwlicht in gesprek met Eric Stam, de indiener van de klacht bij de RCC en docent Nederlands en burgerschap bij de mbo-opleiding voor luchtvaardienstverlening. Zelf heeft hij zich verdiept in de greenwashing campagnes van KLM en maakt zich zorgen over de toekomst van duurzaamheid in de luchtvaartindustrie.

Nationale trots

Op het nieuws van het toegekende steunpakket reageerde Stam niet erg positief. ‘Op een of andere manier kunnen Europese regeringen niet afscheid nemen van hun nationale luchtvaartmaatschappijen. Ik denk dat nationale trots en geschiedenis meer meespelen dan vaak wordt gedacht.’

Maar redt de steun niet enorm veel banen bij het luchtvaartbedrijf en de luchthaven Schiphol, waar het zo nauw mee verbonden is? ‘Ook al kunnen een hoop mensen blijven werken, om de kwaliteit van de banen is het niet te doen,’ verzucht Stam. ‘Dan bedoel ik niet de piloten en het cabinepersoneel, al worden hun banen natuurlijk ook versoberd.’

Stam denkt meer aan het grondpersoneel in en rond de luchthaven. ‘Zelf leid ik de mensen op die gaan werken in deze sector. Er bestaat onder hen nog een romantisch en nostalgisch beeld van wat het is om te werken in de luchtvaart. Alleen hebben ze nog geen besef van de steeds verslechterende arbeidsvoorwaarden.’

Vliegen met mate?

KLM is al eerder in opspraak gekomen vanwege greenwashing. In de ‘Fly Responsibly’ campagne van 2019 werden consumenten aangemoedigd om juist minder te gaan vliegen, de trein te nemen of vaker op afstand vergaderen voor werk. Hierover zegt Stam: ‘In principe is bewust nadenken over vliegen goed, maar deze campagne is ontzettend dubbel gezien KLM's andere kortingen en initiatieven. KLM biedt namelijk ook kortingen aan voor frequent flyers.’

‘Deze campagne één op één geïnspireerd op de ‘drink met mate’ campagne van de alcoholindustrie uit de jaren ‘90. Dit is nou echt een typische vorm van zelfregulering.’ Hiermee bedoelt Stam dat de biermerken aan een vorm van voorlichting deden die zo was opgezet dat het juist niet effectief zou zijn in de praktijk. ‘'Fly responsibly' werkt daarom als een soort aflaat die op het individu wordt afgeschreven.'  Het bedrijf lijkt aan voorlichting te doen en de verantwoordelijkheid is naar de consument verschoven. Ook leek die campagne te suggeren dat duurzaam vliegen überhaupt mogelijk is. Dat is een misvatting, volgens Stam. 

Marginale verbetering

De kwestie of KLM echt kan verduurzamen ligt volgens Stam nogal complex. ‘Het meeste laaghangende fruit is al geplukt op het gebied van duurzame technologische innovatie. Verbetering aan de marge door praktische innovatie is nog wel mogelijk. Met name op het gebied van het gebruik van ruimte in een vliegtuig’ Zo noemt Stam bijvoorbeeld dat de businessclass nou niet bepaald duurzaam is. ‘Die 0,18 procent biobrandstof die ze in de tank doen wordt alleen al tenietgedaan door het hebben van een uitgebreide businessclass.’

Daarnaast zijn er volgens Stam echter enorm veel kanttekening te plaatsen over KLM’s nummer één plaats op de Dow Jones Sustainability index. ‘In tien jaar tijd zijn ze niet verder gekomen dan die 0,18 procent biobrandstof per vlucht. Dat valt niet te applaudisseren. Bovendien is de index bedoeld voor beleggers. Duurzaamheid is niet iets waar naar wordt gekeken door hen. Er zijn genoeg andere indexen van NGO’s die kijken naar bezettingsgraad of het gebruik van businessclass. Dat zijn lijsten waar KLM helemaal niet bovenaan staat.’

Mediaschandaal in de maak

Ook minister Van Nieuwenhuizen heeft zich laten verleiden tot het denkkader van de luchtvaartindustrie volgens Stam. Zij hoopt dat Nederland samen met de KLM pionier kan worden in vluchten op duurzame brandstof. In de woorden van de minister is het nu al de ‘duurzaamste luchtvaartonderneming ter wereld.’ Daarom wil van Nieuwenhuizen ervoor zorgen dat er in Europa een bijmengverplichting gaat gelden die de uitstoot op korte termijn verminderd en de ontwikkeling en het gebruik van alternatieve brandstoffen aanjaagt.

Over dit streven is Stam erg sceptisch. ‘Het is buitengewoon onwaarschijnlijk dat we in 2030 op Europees niveau 15 procent van de vliegtuigtanks kunnen vullen met biobrandstof. Daarnaast is dit ook een mediaschandaal in de maak. Van Nieuwenhuizen zegt namelijk dat deze doelstelling te behalen is door alternatieve brandstof te subsidiëren. Maar hoe leg je aan mensen uit die weinig vliegen dat er een overheidssubsidie moet komen voor een activiteit die inherent niet duurzaam is?’

Discussieer mee

De regering heeft dus besloten om tijdens de huidige crisis een luchtvaartmaatschappij te steunen die zich vooral in naam lijkt bezig te houden met duurzaamheid en de toekomst van het klimaat. Dit gebeurt allemaal terwijl veel milieuorganisaties juist aansturen op het verminderen van de luchtvaart. Moeten we niet veel kritischer zijn op dit besluit om de Nederlandse ‘blauwe trots’ te redden? Deel je mening en discussieer mee op onze facebookpagina.