Christelijke wereld ontzet door de conversie Hagia Sophia tot moskee

Het besluit van Turkije om een van de oudste religieuze gebouwen ter wereld, de Hagia Sophia in Istanbul, weer te gebruiken als moskee is veel christenen niet in de koude kleren gaan zitten. Vooraanstaande figuren als paus Franciscus en ChristenUnie-leider Gert-jan Segers laten weten zich zorgen te maken over het besluit. Waar komt deze schrikreactie vandaan en is het terecht?

Christelijke wereld ontzet door de conversie Hagia Sophia tot moskee

Even een korte geschiedenisles. De Hagia Sophia stamt uit de zesde eeuw toen het gebouwd werd om als christelijke kathedraal te fungeren in het voormalige Constantinopel. Dit alles veranderde toen de islamitische Ottomanen in 1453 de stad veroverde en het omdoopte tot Istanbul. Het eeuwenoude kerkgebouw ging sinds die tijd dienen als moskee. De kenmerkende en iconische minaretten en koepels zijn er toen bij gebouwd. In 1934 verviel de functie van moskee door het beleid van Kemal Atatürk. Dit was onderdeel van zijn plan om van Turkije een moderne en seculiere staat te maken. De Hagia Sophia mocht vanaf dat moment alleen nog maar dienen als museum.

Nu wil president Erdogan het eeuwenoude gebouw weer laten fungeren als moskee. De eerste islamitische viering is al gepland op 24 juli. Dit proces werd in gang gezet door de uitspraak van het hoogste rechtscollege van Turkije die oordeelde dat Atatürks beslissing onwettig is geweest. Dit was voor Erdogan reden genoeg om gehoor te geven aan zijn conservatieve stemmers en de beslissing terug te draaien voor dit wereldmonument.

Internationale reactie

Dit besluit heeft in de internationale gemeenschap wat stof doen opwaaien. Amerikaanse secretary of state, Mike Pompeo, drukt de Turkse regering op het hart om de beslissing terug te draaien. De Griekse regering reageerde fel en ziet het als een aantasting van een gedeeld christelijk verleden waar dit heiligdom onderdeel van is. Ibrahim Kalin, vertegenwoordiger van Erdogan, stelde bij Al Jazeera botweg dat het veranderen van de Hagia Sophia tot moskee het soevereine recht van Turkije is. Hij verzekert wel dat het open blijft voor iedereen die deze voormalige kerk nog wil bezoeken en benadrukt dat de christelijke iconografie onaangetast blijft.

Dit is de Dag

Op 13 juli ging Thijs van den Brink tijdens een uitzending van Dit is de Dag in gesprek met cultuurtheoloog Frank Bosman en bekeerd moslim Nourdeen Wildeman over de beslissing van Erdogan en de reacties uit de christelijke wereld hierop.

Volgens Bosman wordt de schrik voornamelijk veroorzaak doordat Erdogan een publiciteitsprobleem heeft. ‘Door het Westen wordt hij niet echt gezien als de meest democratische leider. Hij laat bijvoorbeeld doorschemeren dat hij de leider van de islamitische wereld wil worden. Dat lijkt op een soort opleving van het Ottomaanse kalifaat wat onder Atatürk is stopgezet.’ 

Daarom zijn wereldleiders en ook christenen terecht zenuwachtig wanneer de Turks leider van de Hagia Sophia een moskee maakt volgens de cultuurtheoloog. Bosman begrijpt dus ook de reactie van ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers. Segers stelt in een twitterbericht dat deze ontwikkeling de opmaat is naar de ‘bevrijding van de Al-Aqsa-Moskee in Jeruzalem.’ Bosman: ‘Ik denk dat Erdogan een soort sultan wil zijn van de Arabische wereld. Een Jeruzalem onder Arabisch beheer hoort daarbij. Dus het is niet gek dat mensen dit denken, wanneer hij zoiets als dit doet.’

Christenen in nood

Ook benoemt Bosman de zorgelijke situatie van de christenen in Turkije. ‘Van organisaties zoals Open Doors en Kerk in Nood hoor je dat de positie van christenen in Turkije niet echt verbeterd is de afgelopen paar jaren. Ook zie je dat de oecumenische patriarch van de Oost-Orthodoxe kerk, die in Istanbul zetelt, het steeds moeilijker heeft om nog als christen te functioneren.’ Daarom ziet de cultuurtheoloog dat de conversie van de Hagia Sophia wel degelijk het nationale belang van Turkije overstijgt. ' Dit komt door het feit dat discussies als de positie van christenen in de Islamitische wereld en het Palestijnse conflict opnieuw opleven door deze beslissing,' Aldus Bosman.

Discussieer mee

Wat vind jij van deze historische beslissing? Is de reactie uit de christelijke wereld terecht? Discussieer mee op onze facebookpagina.