‘Misschien is het tijd voor de Gouden Koets om met pensioen te gaan.’

Ook de Gouden Koets is verstrengeld geraakt in het debat over beladen cultureel erfgoed. Het blijft daarom de vraag of het voertuig, dat ingezet wordt op Prinsjesdag, nog gebruikt zal worden. Dit heeft met name te maken met het omstreden zijpaneel ‘Hulde der Koloniën’ dat afgebeeld staat op de linkerkant van de Koets. Wat is de toekomst van dit koninklijke pronkstuk?

‘Misschien is het tijd voor de Gouden Koets om met pensioen te gaan.’

Afgelopen week maakte de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) bekend dat de koets niet terugkeert naar de Koninklijke Stallen na de restauratie, maar van juni tot november te bezichtigen is in het Amsterdam Museum.

Of het weer in gebruik genomen gaat worden is nog onduidelijk volgens Koninklijk Huis-verslaggever Kysia Hekster. De laatste jaren was het linkerzijpaneel van de koets in opspraak geraakt. Hier staan namelijk halfnaakte Afrikaanse en Indonesische mannen afgebeeld die zich onderdanig opstellen tegenover blanke mensen.

Reacties

Het bericht van de RVD heeft veel reacties losgemaakt. Zo laat Urwin Vyent, directeur van het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (NiNsee), weten dat hij liever ziet dat de koets permanent onderdak vindt in het Amsterdam Museum of in een tentoonstelling over het slavernijverleden. 

In een panel van de Telegraaf laten veel mensen weten dat ze de Gouden Koets toch graag willen blijven zien op de derde dinsdag van september. Dit heeft met name te maken met dat het volgens velen een belangrijke Nederlandse traditie is. ‘Dat slavernijgezeur is geschiedvervalsing! Net als straatnamen veranderen en standbeelden weghalen. Erg jammer en onzinnig’, laat een reactie weten.

Omgaan met het verleden

Hoe moeten we dan omgaan met dit omstreden deel van ons verleden? Is het beter om het tentoon te stellen dan ermee te pronken op Prinsjesdag? Over deze vraag ging Met het Oog op Morgen in gesprek met Karwan Fatah-Black, historicus aan de Universiteit Leiden.

‘Een van de pijnpunten is dat op de afbeelding het Nederlandse wereldrijk wordt verheerlijkt in de vorm van de maagd die op de troon zit en men van verre ontvangt.’ Volgens Fatah-Black zijn dit de koloniale onderdanen die hiermee grote onderdanigheid tonen.

De Leidse historicus benadrukt dat het paneel tegenwoordig niet langer een goede representatie is van hoe Nederland in de wereld staat. ‘Dit tafereel symboliseert hoe het Nederlandse wereldrijk haar grootsheid te danken had aan de koloniën en de slavenhandel. Inmiddels vinden we niet dat we andere landen zouden moet binnenvallen, veroveren en daar rijkdommen vandaan moeten halen. Bovendien is het paneel geschilderd vijfendertig jaar na de afschaffing van de slavernij. Het beeld strookte dus zelfs niet eens met de tijd waarin het is gemaakt’, benadrukt de historicus.

Het lijkt Fatah-Black daarom beter om er niet mee te paraderen op Prinsjesdag of andere gelegenheden. ‘Misschien is het tijd voor de Gouden Koets om na tweehonderdentwintigjaar dienst met pensioen te gaan.’

Identiteit

Waarom vallen al die koloniale symbolen nu pas? Volgens Fatah-Black komt dit door de afstand die er is gekomen tussen het heden en het koloniale verleden. ‘Mensen gaan meer op zoek naar wat dit betekent voor de Nederlandse identiteit.’ De historicus merkt op dat het nog relatief kort geleden is dat we koloniën bezaten. Door de steeds grotere afstand die er ontstaat met het verleden wordt het gemakkelijker om met een kritische blik te kijken naar de koloniale periode.’

Oordeel van de koning

Zelfs de koning speelt een opvallende rol in de verhouding tot het verleden en gaat gevoelige kwesties niet uit de weg. Recent maakte hij excuses tijdens een staatsbezoek aan Indonesië voor de wandaden die daar zijn gepleegd. Daarnaast was hij kritisch op zijn grootmoeder Wilhelmina. Zij zou zich volgens Willem-Alexander te weinig hebben uitgesproken over het lot van de Joden tijdens en na de oorlog.

Daarom zal de koning discussie rondom de koets met veel interesse blijven volgen, maar na de voltooiing van de restauratie een besluit te nemen.