‘De kerk heeft mede de voedingsbodem bereid, waarin het zaad van antisemitisme kon groeien’

De Protestante Kerk Nederland (PKN) geeft toe dat het voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog nalatig is geweest bij het tegengaan van antisemitisme en Jodenvervolging in Nederland. PKN-voorman René de Reuver zal volgende maand tijdens de herdenking van de Kristallnacht een verklaring voorlezen, waarin hij namens de kerk schuld belijdt tegenover de Joodse gemeenschap.

‘De kerk heeft mede de voedingsbodem bereid, waarin het zaad van antisemitisme kon groeien’

Dat laat De Reuver weten tegenover Trouw. "Wij schoten tekort in spreken en in zwijgen, in doen en in laten, in houding en in gedachten," staat in de verklaring. "De Protestantse Kerk in Nederland wil zonder terughoudendheid erkennen dat de kerk mede de voedingsbodem heeft bereid waarin het zaad van antisemitisme kon groeien.”

Het is voor het eerst dat de PKN zich op deze manier uitspreekt over het tekortschieten van de kerk voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog. En dat dit 75 jaar later gebeurt, noemt De Reuver laat. "Ik zeg het dan ook als het ware met schaamrood op de kaken. Dat we laat zijn maakt het eerder zwaarder dan lichter," zegt hij in Trouw.

Schuldbelijdenis

De schuldbelijdenis wordt uitgesproken tijdens de herdenking van de Kristallnacht: de nacht van 9 op 10 november in 1938, waarop een storm van geweld tegen Joden en hun bezittingen over nazi-Duitsland trok. Dit jaar zal de herdenking op zondag 8 november in de Rav Aron Schuster synagoge in Amsterdam plaatsvinden.

De Reuver benoemt dat het een schuldbelijdenis is van ‘het instituut kerk voor het instituut kerk’. Volgens hem heeft dit gevolgen voor de toekomst: “Je kijkt terug met het oog op heden en toekomst. Dit heeft gevolgen voor de relaties nu, we moeten ons nu ook inzetten tegen antisemitisme.”

Verklaring in kerken

Ook in kleinere protestante kerken zal een schuldbelijdenis plaatsvinden. Dit gebeurt niet tijdens de herdenking van de Kristallnacht, maar een week later, op zondag 15 november, in de kerken zelf. Zo hebben onder meer leden van de Christelijke Gereformeerde Kerken, de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt en de Gereformeerde bond in de PKN een verklaring opgesteld, waarin ook zij schuld belijden dat de kerken zich niet hebben ingezet om het toenemende antisemitisme voor de oorlog te bestrijden en dat zij nalatig zijn geweest om ook tijdens de oorlog op te komen voor de bedreigde Joodse gemeenschap.

75 jaar later...

75 jaar na het einde van de Tweede Oorlog belijden kerken schuld voor nalatigheid bij het bestrijden van antisemitisme voor en tijdens de oorlog. Goed dat dit nu alsnog gebeurt? Of komt zo’n schuldbelijdenis na 75 jaar veel te laat en is het daardoor minder waard?