Kunnen we nog kritisch met elkaar in gesprek over abortus?

‘Wie kritiek op abortus afdoet als ‘middeleeuws’ maakt zich er te gemakkelijk van af’

Gesprekken over abortus zijn vaak emotioneel en pijnlijk. Is het daarom überhaupt wel mogelijk om een gesprek te voeren dat recht doet aan beide kanten van het vraagstuk? De laatste tijd klinkt er in Nederland steeds meer kritiek op de manier waarop het maatschappelijke gesprek over abortus wordt gevoerd. Wat kunnen we van dit geluid leren?

Kunnen we nog kritisch met elkaar in gesprek over abortus?

In de uitzending van 25 september van talkshowprogramma de Vooravond was abortusvoorvechter en de drijvende kracht achter Women on Waves Rebecca Gomperts uitgenodigd aan de gesprekstafel. Na lovende woorden over het werk dat ze wereldwijd verricht, kwam er opeens een ‘maar’ in het gesprek.

Een debat van extremen

Presentator Renze Klamer vroeg zich namelijk af of het debat over abortus niet wat neutraler kon worden gevoerd. ‘Ik vind het altijd jammer dat het onderwerp in extremen wordt gegoten,’ stelde de presentator. ’Óf abortus is ‘baas in eigen buik’, een grote verworvenheid en een feest van de progressiviteit óf je komt uit bij demonstranten die abortus gelijkstellen aan moord en uit protest foetussen door de brievenbus gooien van klinieken. Maar het blijft toch ook gewoon een mega ingewikkeld onderwerp? Ik zie bijna nooit een neutraal gesprek erover,’ stelt Klamer.

Het antwoord van Gomperts was duidelijk en recht door zee: ‘Abortus is een vrouwenrecht en daar moet niet aan getornd worden.’ Daarnaast kon Klamers vragende houding in de media op veel kritiek rekenen. Volgens Columnist Arjen Fortuin zou het van ‘grote respectloosheid getuigen voor de vrouwen over wie het gaat.’

Veilig, legaal, maar zeldzaam

In gesprekken over abortus staan de rechten van het ongeboren kind en het zelfbeschikkingsrecht van de zwangere vrouw (vrijwel altijd lijnrecht) tegenover elkaar. Voor- en tegenstanders kiezen een duidelijke kant en veroordelen op basis daarvan de andere kant. Dit was ook het dilemma dat Klamer hoopte bespreekbaar te maken bij Gomperts. Toen dit niet lukte viel zijn co-presentator, Fidan Ekiz, hem bij door de veelbesproken column van Rosanne Herzberger aan te halen over dit thema. Hierin pleitte NRC-columniste om beter over dit dilemma na te denken.

In de column vindt Herzberger het pijnlijk dat ze veel vrouwen een rondedansje ziet doen rondom abortus. ‘Terwijl uiteindelijk abortus toch gewoon falen is van betere anticonceptie, voorlichting en een gelijker speelveld tussen man en vrouw’. Daarom haalt de columniste de Hillary Clinton aan die stelt: ‘abortus zou veilig, legaal, maar wel zeldzaam horen te zijn.’ Voor Herzberger is het niet het probleem dat de gesprekken zo extreem wordt gevoerd, maar dat de details niet kunnen worden besproken.

Kop in het zand

Een andere manier om beter over abortus te kunnen praten, is de ene kant van het verhaal niet als ‘neutraal’ te presenteren, vindt cultuurtheoloog Frank Bosman. In een recent opiniestuk verzuchtte hij de manier waarop het Humanistisch Verbond zich afkeurend uitte over een ‘misleidend spotje’ van een pro-life organisatie. Het Verbond zag liever dat de overheid, in plaats van dit spotje, een voorlichtingscampagne zou moeten voeren waarin vrouwen en meisjes op neutrale wijze uitleg zouden krijgen over hun rechten rondom abortus. Bosman: ‘Ik vraag me af hoe je dat doen moet: neutrale informatie over abortus geven?’

‘Ik zeg niet dat demonstreren voor abortusklinieken de beste manier is om te discussiëren over dit onderwerp. Maar doen alsof abortus een normale medische ingreep is, gelijk aan een blindedarmoperatie, lijkt me het andere uiterste,’ stelt Bosman. ‘Wie pretendeert dat er zoiets bestaat als neutrale voorlichting over abortus, steekt zijn kop in het zand.’

Gebrek aan nuance

Voormalige theoloog des vaderlands Stefan Paas ziet ook dat het gebrek aan nuance ervoor zorgt dat een goed gesprek over abortus uitblijft. Hij signaleert dat tegenstanders het probleem vaak moreel ‘overladen’ door abortus moord te noemen. Terwijl voorstanders de neiging hebben om abortus te ontdoen van enige morele lading en het neerzetten als ‘gewoon een ingreepje’. ‘Beide posities lijken me weinig behulpzaam,’ stelt de theoloog.

Abortus is volgens Paas een moreel issue waar iedereen over kan meepraten en niet alleen puur een zaak van de vrouw zelf is, wat vaak wordt bepleit. ‘Als het inderdaad zo is dat we alleen kunnen oordelen over iemand in wie we ons volledig kunnen inleven en wiens ervaring we helemaal kunnen delen, blijft er weinig over om in gesprek te gaan. Anderen mogen iets van abortus vinden. Wie kritiek afdoet als ‘middeleeuws’ maakt zich er naar mijn mening te gemakkelijk van af,’ stelt Paas.

Aandachtspunten

Daarom noemt Paas een aantal aandachtspunten voor het debat. Hij zou het liefst zien dat tegenstanders voorzichtiger zijn in hun oordeel naar vrouwen die toch besluiten over te gaan tot abortus. ‘Het verwijt dat er vaak kil en ongevoelig wordt geoordeeld, is helaas terecht. Ik denk dat hier in het algemeen eigenlijk alleen maar heel veel mededogen past.’

Daartegenover stelt de theoloog ook dat voorstanders meer sympathie horen te hebben voor de gevoelens van tegenstanders die er werkelijk van overtuigd zijn dat het gaat om doden van mensen. ‘Ook dat is een diepgewortelde en emotionele beleving, die veel pijn, boosheid en zorg kan veroorzaken.’