Oud-kinderrechter Cees de Groot: ‘Wilsonbekwame vrouwen verplicht aan de anticonceptie om leed bij kinderen te voorkomen.’

Volgens een petitie van de ‘Beraadgroep verplichte anticonceptie’ moet anticonceptie worden verplicht voor wilsonbekwame vrouwen. Hiermee wil het beraad voorkomen dat kinderen van vrouwen met een verstandelijke handicap of psychiatrische ziekte slachtoffer worden van kindermishandeling of ernstige verwaarlozing. Is het ethisch te verantwoorden om sommige mensen als ongeschikt te stellen voor het krijgen van kinderen? Of gaat het te ver als de overheid zich op dit niveau met mensenlevens bemoeit?

Oud-kinderrechter Cees de Groot: ‘Wilsonbekwame vrouwen verplicht aan de anticonceptie om leed bij kinderen te voorkomen.’

Volgens initiatiefnemer van de petitie en oud-kinderrechter, Cees de Groot, moet verplichte anticonceptie in sommige gevallen plaatsvinden. Bijvoorbeeld bij mensen met een verstandelijke handicap, een verslaving of een psychiatrische ziekte. In dat geval zouden vrouwen onder dwang een prikpil of een anticonceptie-implantaat kunnen krijgen, zodat het tijdelijk niet mogelijk is om een baby te krijgen.

Verwaarlozing van het kind

Waarom is het volgens De Groots nodig om wetgeving te ontwikkelen die de keuzevrijheid inperken van deze vrouwen? “De laatste jaren zijn er een aantal projecten opgericht om wilsonbekwame vrouwen vrijwillig tot anticonceptie over te laten gaan met behulp van de maatschappelijk werker of huisarts. Voor zeventig procent van die groep lijkt het te werken. De overige dertig procent laat dit niet vrijwillig doen terwijl ze zich een situatie begeven die het erg ongeschikt maakt om een kind te verwekken. Het gaat bijvoorbeeld om mensen met een verslaving, psychiatrische stoornis. Je moet hulp bieden voor deze groep mensen die zelf geen goed besluit over hun eigen situatie kunnen maken,” legt de Groot uit in een interview met het AD.

De beraadgroep vindt dat de rechten van het toekomstige kind verwaarloosd worden doordat het recht om te beschikken over het eigen lichaam, en daarmee het voortplantingsrecht, als belangrijker wordt geacht. “Dit moet dus weer in evenwicht worden gebracht”, volgens De Groot. “Het moet niet worden gezien als een verlicht examen voor ouderschap.”

Wilsonbekwaam

Het voorstel van De Groot kreeg veel bijval van bijvoorbeeld van kinderen uit uitgezinnen van ouders met een geestelijke stoornis. Toch hebben veel critici kanttekeningen gezet bij de implicaties van de voorgestelde wetswijziging.

Zo werpt hoogleraar klinische neuropsychologie Erik Scherder tegen dat het vaststellen van wilsonbekwaamheid bij een psychische stoornis of een andere geestelijke aandoening nog niet zo makkelijk is. “Er zijn bovendien ook genoeg verstandelijk beperkten die zeer wilsbekwaam zijn. Het is naar mijns inziens ontzettend moeilijk om te bepalen of een verstandelijke beperkte wel of niet instaat is om voor een kind te zorgen,” stelt de hoogleraar in gesprek bij het radioprogramma Spraakmakers.

Hierop reageerde Heleen Dupuis, voormalig voorzitster van Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland en medeondertekenaar van de petitie. Waar het volgens haar om gaat in deze problematiek is het belang en de bescherming van het kind. “Nee, je kunt nooit objectief vaststellen of iemand geschikt voor het ouderschap. Maar het tegendeel kan je wel bewijzen. Waar het helemaal fout gaat, daar moet duidelijk ingegrepen worden. Ik ben er heilig van overtuigd dat dit zou moeten worden uitgevoerd om het lijden van ongeboren kinderen te voorkomen.”

Rechten van de vrouw

Adriana Dooijeweert, voorzitster van het College van de Rechten van de Mens vindt het standpunt van Cees de Groot en de Beraadgroep verplichte anticonceptie erg problematisch. Zij betoogt namens het college dat we buitengewoon voorzichtig moeten zijn met het recht op bescherming van de lichamelijke zelfbeschikking. Dooijeweert zou graag de vraag anders willen stellen: “Is deze maatregel werkelijk noodzakelijk als het maar gaat om een aantal vrouwen? Moeten we dan als samenleving niet betere begeleiding geven?”

Dwang

Onvrijwillige anticonceptie is niet iets lichtzinnigs benadrukt Dooijeweerd. “Volgens De Groot is toedienen van verplichte anticonceptie geen zware ingreep. Maar onvrijwillige medische behandelingen zijn een inbreuk op de lichamelijke integriteit. Dat is ook het geval als het gaat om een ingreep die op zichzelf niet heel erg belastend is. Bovendien is het onder dwang plaatsen van een implantaat of spiraaltje wel degelijk een belastende ingreep voor een vrouw. Het verplicht toedienen van anticonceptie is dus op zichzelf al een inbreuk op de lichamelijke integriteit. Daar komt bij dat de vrouw hierdoor niet meer zelf kan beslissen of zij wel of geen kinderen wil. Ook de vrijheid om deze beslissing te kunnen nemen is een mensenrecht.”

Onaanvaardbaar

Dooijeweert wijst op het feit dat er naast verplichting van anticonceptie ook nog een tal van andere juridische mogelijkheden zijn om het ongeboren kind te beschermen. “Daarbij moet dan ook de rol van mannen worden meegenomen. Die blijven in het betoog van De Groot nagenoeg buiten beeld.”

Kindermishandeling door ontoereikend ouderschap is een groot probleem erkent de Dooijeweert. “Toch is het toedienen van verplichte anticonceptie niet effectief en vanuit het oogpunt van mensenrechten onaanvaardbaar.”