Schaf de ‘leukheid’ van lezen af

De leesvaardigheid van pubers holt achteruit. We kunnen ze moeilijk dwingen om lezen leuk te vinden, maar dat doen we nu wel. Dat is een onjuiste tactiek, denkt kinderboekenschrijfster Jowi Schmitz.

Schaf de ‘leukheid’ van lezen af

Natuurlijk, kinderen moeten zoveel mogelijk lezen. “Zoveel mogelijk, zo vaak mogelijk.” Maar de manier waarop we jongeren nu aan het lezen krijgen is niet de juiste manier, denkt Schmitz. “Op deze manier middelbare scholieren nog laten lezen is trekken aan een dood paard.”

Jongeren dwingen om lezen leuk te vinden kan niet en dat is wel wat we nu proberen. “We blijven maar roepen dat het leuk is. Daardoor ontstaat er een markt met zogenaamd ‘leuke’ boeken en denken jongeren ook nog eens dat boeken alleen maar leuk moeten zijn. Terwijl ze dat niet verwachten van series. Die mogen gruwelijk, heftig, verdrietig, of eigenlijk alles zijn.” Maar door de focus op leukheid denken jongeren dat boeken óf heel moeilijk zijn, óf slappe aftreksels van films of iets anders beeldend. En dat is zonde, denkt Schmitz.

Wiskunde is ook niet leuk

Voor de duidelijkheid: lezen blijft heel belangrijk. “Jongeren moeten lezen, het liefst hele bibliotheken.” Ze pleit niet voor het afschaffen van lezen, maar wel dat de ‘leukheid’ eraf gaat. “Zorg dat jongeren kúnnen lezen, de kunde is essentieel bij het waarderen van de kunst.” En dat hoeft niet altijd leuk te zijn. “Wiskunde is ook niet leuk, maar niemand verwacht dat wiskundige vergelijkingen ‘leuk’ zijn. Wat dat betreft maak je bij het lezen van boeken nog meer kans op een bijproduct als plezier.”

Naast die ‘kunde’ pleit ze ervoor om voor de verhalende kant van boeken, de meer kunstzinnige kant, verder te kijken dan boeken alleen. Die verhalen zijn ook op allerlei andere manieren te vinden. “Benader dat breed. Alles is een verhaal. Wij mensen bestaan uit verhalen, ons wereldbeeld is van verhalen aan elkaar gebreid.”

Daar ligt een kans. Maak daar gebruik van om de liefde voor taal, voor Nederlands, voor verhalen te bevorderen, zegt Schmitz. “Doe dat met alle middelen die voorhanden zijn. Films, vlogs, blogs. En ja, ook boeken. Maar niet alleen maar boeken.” We moeten het vertellen van verhalen los zien van boeken alleen. “Het is belangrijk om technisch te snappen wat een verhaal of een scenario is en hoe je dat vertelt, maar dat hoeft niet per se vast te liggen in een boek. Dat kun je toespitsen op de interesses van de jongeren. Als iemand dan liever een verhaal via een film tot zich neemt dan via een boek, is dat niet zo’n probleem. Als je er maar enthousiast van wordt.”

Enthousiasme voor lezen minimaal

Schmitz weet waar ze het over heeft. Jarenlang ging ze langs scholen met de ‘Literatour’, om te vertellen en te praten over boeken, schrijven en het plezier van lezen. Maar daar werd ze niet altijd vrolijk van, want het enthousiasme onder haar jonge publiek was vaak groot voor het maken van verhalen, maar minimaal voor het lezen van boeken.

Gooit ze daarmee niet deels haar eigen boeken-schrijf-glazen in? Een schrijver die ervoor pleit om niet alleen te focussen op de ‘leukheid’ van boeken en ondertussen zoekt naar andere manieren om verhalen interessant te brengen. Het klinkt misschien wat tegenstrijdig. Schmitz reageert met een lach: “Als jongeren echt niet willen, moeten we niet meer trekken aan een dood paard, maar zoeken naar nieuwe vormen die wel werken.”